Ideja da bi američki predsjednik, makar teoretski, mogao da „isključi internet“ možda zvuči kao naučna fantastika, ali nije u potpunosti bez osnova. Obzirom na to da su ključni infrastrukturni i tehnološki centri globalne mreže i dalje pod kontrolom Sjedinjenih Američkih Država, sve češće se postavlja pitanje, šta bi se desilo da neko poput Donalda Trampa, poznatog po nepredvidivim potezima, odluči da izvede takav digitalni presedan? A još važnije pitanje glasi, može li Evropa bilo što da učini povodom toga?
Upravljanje internetom je decentralizovano, ali osnovne funkcije, poput DNS sistema (koji omogućava razrješavanje internet adresa), kontrola nad ključnim serverima i većina velikih cloud i hosting usluga, i dalje su smješteni na američkom tlu ili u posjedu američkih korporacija. U ekstremnom slučaju, američka vlada bi mogla iskoristiti zakonska ovlašćenja da kroz različite mehanizme, kao što su “kill switch” protokoli za nacionalnu bezbjednost, djelimično ili selektivno ograniči pristup internetu.
U tom kontekstu, Evropa je ranjiva. Iako Evropska unija intenzivno razvija sopstvene digitalne servise, podatkovne centre i inicijative za digitalnu suverenost, zavisnost od američkih kompanija kao što su Google, Amazon, Meta, Microsoft i druge i dalje je ogromna. Gubitak pristupa tim platformama, servisima i osnovnim internet funkcijama izazvao bi ozbiljne poremećaje, od privrede i bankarstva, do državne uprave i komunikacije građana.
Evropa pokušava da odgovori kroz projekte kao što su “Gaia-X” (evropski cloud sistem) i inicijative za razvoj alternativnih internet struktura, ali te mjere još uvijek nijesu dovoljne za punu nezavisnost. U slučaju ozbiljne političke odluke iz SAD koja bi uticala na globalni internet, Evropa bi se mogla naći u položaju pasivnog posmatrača, bez realne moći da zaštiti svoj digitalni suverenitet.
Stručnjaci upozoravaju da su geopolitičke tenzije sve više prisutne i u sajber prostoru, a potencijalna nova Trampova administracija već šalje poruke koje najavljuju povlačenje iz globalnih sporazuma, jačanje kontrole i oštriji odnos prema saveznicima i rivalima.
Za sada, „isključivanje interneta“ ostaje krajnji i malo vjerovatan scenario, ali sama činjenica da je tehnički moguć otvara pitanje da li je digitalna infrastruktura planete bezbjedna u rukama jedne države, ma koliko moćna bila. Evropa, ukoliko želi da bude ozbiljan igrač u budućim odnosima snaga, mora hitno jačati sopstvene digitalne kapacitete i smanjiti zavisnost od bilo koga, uključujući i saveznike.
Internet je danas prostor slobode, informacija i ekonomije, ali u isto vrijeme postaje i nova granica moći. A moć, kako znamo, ne trpi prazninu.
Vrijeme je da evropski lideri prestanu da se zadovoljavaju simbolikom, medijskim nastupima i deklaracijama bez konkretnog učinka. Umjesto političkog poziranja i beskrajnih samita bez rezultata, potrebna je jasna, odlučna i zajednička digitalna strategija. Suverenitet se danas ne brani samo granicama i vojskom, već serverima, kablovima i kodom. Evropa više ne može sebi da priušti luksuz da bude elegantan posmatrač tuđe moći. Vrijeme je za djelovanje.
„Vrijeme je da vratimo fiksni telefon, neka mlađe generacije vide šta znači strpljenje dok okrećeš devetku, jer fiksni telefon je digitalni detox: bez notifikacija, bez aplikacija, samo ti, slušalica i sudbina.“ „
ETOportal/ Nataša Goleš