Poznato je da velike sile u kontinuitetu i dalje čuvaju svoje interesne sfere, a retorika suvereniteta i „crvenih linija“ ostaje ključni alat međunarodnih odnosa. Upravo u tom istorijskom kontinuitetu treba posmatrati savremeno oživljavanje Monroove doktrine, koje se u političkom diskursu Sjedinjenih Američkih Država sve češće vezuje za političku agendu Donalda Trampa.
Monroova doktrina nastala je 1823. godine, u trenutku kada su Sjedinjene Države još uvijek bile mlada republika, ali sa jasnim ambicijama regionalne sile. Predsjednik Džejms Monro, obraćajući se američkom Kongresu, poslao je nedvosmislenu poruku evropskim silama da zapadna hemisfera predstavlja zonu posebnog interesa SAD-a i svako novo miješanje, kolonizacija ili pokušaj političkog uticaja biće shvaćen kao neprijateljski čin. U tom istorijskom trenutku, doktrina je bila defanzivna po karakteru. Amerika je, uz prećutnu podršku Velike Britanije, nastojala da spriječi povratak Španije i drugih evropskih monarhija u Latinsku Ameriku, gdje su se rađale nove, nezavisne države. Istovremeno, postojala je zabrinutost zbog ruskih teritorijalnih aspiracija prema sjeverozapadnoj obali američkog kontinenta. Monroova poruka bila je jednostavna,Evropa ostaje u Evropi, Amerika u Americi.
Međutim, tokom dva vijeka, ova doktrina doživjela je duboku transformaciju. Od zaštitnog mehanizma, pretvorila se u ideološko opravdanje američkog intervencionizma, od Latinske Amerike, preko Kariba, pa sve do Hladnog rata. Upravo taj transformisani, ofanzivni duh Monroove doktrine prepoznaje se i u savremenoj politici Donalda Trampa.
Trampova interpretacija međunarodnih odnosa počiva na jasnom principu nacionalnog interesa, sile i demonstracije moći. Njegova poznata parola „America First“ ne predstavlja izolacionizam u klasičnom smislu, već selektivni intervencionizam, tamo gdje su američki interesi direktno ugroženi. U tom kontekstu, pozivanje na Monroovu doktrinu nije istorijska nostalgija, već politička poruka da zapadna hemisfera i dalje ostaje prostor u kojem SAD zadržavaju pravo odlučujuće riječi.
Izjava Donalda Trampa da je „Monroova doktrina velika stvar, ali da je Amerika u velikoj mjeri prevazišla“, paradoksalno potvrđuje njenu trajnost. Prevaziđena u formi, ali ne i u suštini. Današnja verzija doktrine ne govori više o kolonijama i monarhijama, već o „nestabilnim režimima“, „bezbjednosnim prijetnjama“ i „zaštiti demokratije“ u terminima savremenog političkog jezika. Upravo zato Trampova agenda „jake Amerike“ predstavlja modernu reinterpretaciju stare doktrine, snažna država, jasne granice uticaja i spremnost da se sila koristi kao krajnje sredstvo. U svijetu u kojem se multipolarni poredak tek oblikuje, Monroova doktrina ponovo služi kao podsjetnik da velike sile rijetko odustaju od istorijski definisanih interesa več ih one samo drugačije formulišu.
Na taj način, Monroova doktrina ostaje živa ne kao dokument iz prošlosti, već kao politički koncept koji, prilagođen vremenu, i dalje oblikuje američku spoljnopolitičku logiku. A Tramp, svjesno ili ne, stoji u dugom nizu američkih predsjednika koji su vjerovali da se globalni poredak ne održava idealima, već moći.
ETOportak / V.M.