Podgorica, 28. novembar – Dovoljno je proći ulicom da se vidi kako gotovo ne postoji izlog u gradu bez postera „Black Friday“, „-50%“ ili „Akcija“. Crni petak danas je sinonim za šoping groznicu, haos u prodavnicama i duge redove pred kabinama za probu, ali njegova priča nije nimalo glamurozna.
Haos u Filadelfiji
Korijeni Crnog petka vode u šezdesete godine prošlog vijeka, u američki grad Filadelfiju, gdje je dan nakon Dana zahvalnosti bio sve samo ne prazničan. Tog petka, veliki broj ljudi iz predgrađa dolazio je u centar grada kako bi obavio novogodišnju kupovinu, dok su istovremeno hiljade navijača hrlile na čuvenu fudbalsku utakmicu Army–Navy.
Ulice su bile potpuno zakrčene, a policija je imala pune ruke posla s gužvama, saobraćajnim kolapsom, sukobima i krađama. Policajci preopterećeni gužvom počeli su taj dan nazivati „crnim“, označavajući ga kao najteži u godini – bez glamura i popusta, samo haos i frustraciju.
Preoblikovanje priče
Tek mnogo godina kasnije, trgovci su shvatili potencijal velikih popusta i počeli da preoblikuju priču. Umjesto termina koji je opisivao preživljavanje, lansirali su marketinšku verziju po kojoj prodavnice tada iz „crvenog“ prelaze u „crno“, tj. iz gubitka u profit. Naziv „crni“ nastao je iz računovodstvene prakse, gdje crna boja označava dobit, a crvena gubitak.
Pad berze zlata
Postoji i druga teorija o nastanku imena Crni petak, koja vodi do 24. septembra 1869. godine, kada su finansijeri Džej Guld i Džim Fisk pokušali da manipulišu cijenom zlata na Njujorškoj berzi. Intervencija tadašnjeg američkog predsjednika Uliksa Granta dovela je do pada berze, ekonomske krize i bankrota hiljada Amerikanaca. Taj petak nazvan je „crnim“ zbog velikih gubitaka.
Simbol potrošačke kulture
Crni petak je tokom 20. vijeka sticao popularnost u Americi, a naročito nakon 2000. godine, kada je postao najprometniji dan u godini za prodavnice. Malo po malo, fenomen se proširio svijetom – u Kanadi 2008, Velikoj Britaniji 2010, a u Australiji i Novom Zelandu oko 2013. godine.
Danas, uz društvene mreže i internet trgovinu, Crni petak se transformisao u globalni šoping fenomen. Nastao je i Sajber ponedeljak, fokusiran na online kupovinu, a mnoge prodavnice nude čitavu „Crnu nedelju“ ili čak „Crni novembar“ popusta.
U Crnoj Gori, Crni petak je postao simbol potrošačke kulture i šoping-manije, prepoznatljiv dan kada kupci tragaju za najvećim popustima i akcijskim ponudama.
ETOportal/Nataša Goleš