Grčku je pogodila teška epidemija ovčijih i kozjih boginja, zbog koje je do sada eutanazirano oko 417.000 ovaca i koza, saopštilo je Ministarstvo ruralnog razvoja i hrane te zemlje. Bolest, koja je prvi put registrovana u avgustu 2024. godine, brzo se proširila širom Grčke i regiona, a do sredine novembra evidentirano je ukupno 1.702 slučaja.
Prema važećim preventivnim mjerama, čim se u stadu otkrije zaražena životinja, nalaže se uništavanje cijelog stada, što je dovelo do gubitka četiri do pet odsto ukupnog stočnog fonda. Takav pad ozbiljno ugrožava proizvodnju ovčijeg i kozjeg mlijeka, ključne sirovine za proizvodnju feta sira – jednog od najvrednijih grčkih izvoznih proizvoda.
Prošle godine izvoz fete vrijedio je oko 785 miliona eura, a najveći dio plasiran je na tržište Evropske unije i Velike Britanije. Proizvođači upozoravaju da smanjena količina mlijeka povećava troškove proizvodnje i otežava redovno snabdijevanje, dok male mljekare već osjećaju prve ozbiljne posljedice.
Farmeri se suočavaju sa velikim finansijskim gubicima i smatraju da državne kompenzacije, koje se kreću od 132 do 220 eura po životinji, nijesu dovoljne. Dodatne kritike upućene su vlastima zbog sporog reagovanja, jer je Nacionalni komitet za kontrolu bolesti formiran tek u oktobru 2025. godine, bez blagovremenog uvođenja karantinskih mjera.
Situaciju dodatno komplikuju nelegalni transport životinja i sumnje da je sprovedeno i do milion neovlašćenih vakcinacija. Iako bi masovna vakcinacija mogla da ublaži širenje bolesti, vlasti je zasad ne uvode zbog straha da bi Grčka mogla biti proglašena endemičnim područjem, što bi imalo ozbiljne posljedice po izvoz mlijeka i feta sira.
Britanski Bi-Bi-Si navodi da se ovčije mlijeko u Grčkoj često naziva „bijelim zlatom“, dok stručnjaci upozoravaju na mogućnost nestašice fete ukoliko se epidemija ne stavi pod kontrolu. Iako cijene još nijesu porasle, rast se smatra izvjesnim.
– Ograničena količina dostupnog mlijeka povećava troškove proizvodnje i otežava održavanje postojećih količina fete na tržištu – izjavio je profesor Dimitris Gugulis sa Veterinarskog fakulteta Univerziteta u Tesaliji.
Oko 80 odsto ukupne proizvodnje ovčijeg i kozjeg mlijeka u Grčkoj koristi se za proizvodnju fete, koja ima status zaštićene oznake porijekla (PDO) u Evropskoj uniji. Taj status omogućava da se autentična feta proizvodi isključivo u Grčkoj, od ovčijeg mlijeka ili mješavine sa najviše 30 odsto kozjeg mlijeka, i to po tradicionalnim metodama.
Grčka je godinama vodila pravnu borbu unutar EU kako bi zaštitila naziv feta, čime je spriječena zloupotreba imena i proizvodnja sira od drugih vrsta mlijeka, poput kravljeg. Odluka iz 2002. godine važi i nakon Bregzita, a poštuje je i Velika Britanija.
Kako navodi Evropska komisija, jedinstveni kvalitet fete potiče od specifičnih klimatskih uslova i bogatih pašnjaka Grčke, na kojima raste oko 6.000 biljnih vrsta, od kojih je 15 odsto endemsko. Upravo ta kombinacija prirodnih faktora i tradicionalne proizvodnje čini grčku fetu jedinstvenim proizvodom na svjetskom tržištu.
ETOportal