Pitanje produženog boravka za djecu u osnovnim školama u Crnoj Gori postaje jedno od ključnih obrazovnih i socijalnih pitanja savremenog društva. Iako se ovaj segment formalno nalazi u okviru obrazovnog sistema, njegova primjena u praksi ostaje fragmentisana, neujednačena i često zavisna od lokalnih inicijativa, finansijskih mogućnosti roditelja ili prisustva privatnih pružalaca usluga.
Odluka Glavnog grada Podgorice da finansijski subvencioniše isključivo roditelje djece koja pohađaju privatne produžene boravke otvorila je širu društvenu raspravu koja prevazilazi lokalni nivo. Ona je, u suštini, razotkrila sistemski problem, odsustvo jedinstvene i pravedne politike produženog boravka na nivou cijele države.
Prema dostupnim informacijama, iz budžeta Glavnog grada za ovu namjenu izdvojeno je oko dva miliona eura, dok će mjeru moći da koristi između 600 i 1.000 djece. Istovremeno, djeca koja pohađaju školske produžene boravke, kao i ona koja nakon nastave borave sama kod kuće, ostaju bez podrške. Takav pristup neminovno dovodi do pravljenja razlika među djecom, što je u suprotnosti sa osnovnim principima Konvencije o pravima djeteta, ali i sa samom suštinom javnog obrazovanja.
Produženi boravak ne može biti privilegija dostupna samo onima čiji roditelji imaju finansijsku mogućnost da plate privatne usluge, čak ni uz subvencije. On mora biti sastavni dio obrazovnog sistema, dostupan svoj djeci pod jednakim uslovima, bez obzira na to u kojoj opštini žive ili kakav je socioekonomski status njihove porodice.
Rješenje postoji i ono je realno, ali zahtijeva strateški i fazni pristup. Prvi korak mora biti obezbjeđivanje adekvatnih prostornih uslova u blizini osnovnih škola, kroz adaptaciju postojećih školskih kapaciteta, korišćenje objekata u vlasništvu države ili lokalnih samouprava, ili kroz zakup i opremanje prostora koji bi se stavili u funkciju škola. Primjeri iz prakse, poput osnovnih škola „Štampar Makarije“ i „Oktoih“, potvrđuju da je takav model izvodljiv.
Nakon rješavanja prostornog pitanja, neophodno je sistemski urediti ishranu djece, kadrovske normative i programski sadržaj produženog boravka, u skladu sa važećim obrazovnim propisima i programima Zavoda za školstvo, koji već predviđaju produženi boravak za učenike od prvog do četvrtog razreda osnovne škola. Implementacija ovakvog modela može se sprovoditi fazno, u prvoj fazi obuhvatiti djecu do drugog razreda, a u drugoj fazi proširiti pravo na produženi boravak do četvrtog razreda. Time bi se omogućilo postepeno prilagođavanje sistema, uz racionalno planiranje budžetskih sredstava.
Privatni produženi boravci ne treba da budu isključeni, ali njihova uloga mora biti jasno definisana i integrisana u sistem obrazovanja, kroz partnerski odnos sa školama, uz transparentno finansiranje i jasne standarde. Ključno je da dijete ne bude „obilježeno“ time da li boravi u privatnom ili školskom boravku, jer svaka razlika među djecom proizvodi dugoročne posljedice po osjećaj jednakosti i pripadnosti.
Posebno je važno istaći da se nijedna odluka ovakvog značaja ne smije donositi bez konsultacija sa prosvjetnom strukom, roditeljima i samom djecom, u skladu sa njihovim uzrastom. Dobrobit djeteta mora biti polazna tačka, a ne sporedni efekat javnih politika. Samo sistemsko, inkluzivno i dugoročno rješenje može obezbijediti da svako dijete u Crnoj Gori ima jednaku šansu za bezbjedno, kvalitetno i podsticajno odrastanje nakon školskog zvona.
NVO „Dječiji SAvez Crne Gore „