Litijum je posljednjih godina postao ključna riječ u svjetskoj trci ka zelenoj tranziciji. Kao osnovni element u baterijama koje pokreću električne automobile i elektronske uređaje, ovaj metal se često predstavlja kao „gorivo budućnosti“. Evropska unija je prepoznala njegov strateški značaj i odlučila da podrži razvoj domaće proizvodnje, a posebno su istaknuti pilot-projekti u Njemačkoj, poput onih koje sprovode kompanije Vulkan enerdži i Rok tek Guben. Njihov cilj je da eksploatišu litijum iz geotermalnih voda i prerade ga u litijum-hidroksid – supstancu koja se koristi za pravljenje baterija. To djeluje obećavajuće, posebno jer se ne radi o klasičnom rudarenju, već o hemijskom odvajanju metala iz tople podzemne vode. Međutim, pitanje koje ostaje otvoreno je, da li je i ova vrsta eksploatacije zaista ekološki prihvatljiva, ili je samo manje štetna?
Litijum, koliko god djelovao kao saveznik u borbi protiv klimatskih promjena, nosi ozbiljne rizike po životnu sredinu. Tradicionalne metode vađenja litijuma iz tvrdih stijena i podzemnih slanih voda već su ostavile devastirane pejzaže u Južnoj Americi, gdje su čitave zajednice ostale bez pitke vode, dok se tla pretvaraju u beživotne pustinje. Ni Evropa nije imuna na ekološke dileme, iako se u Njemačkoj planira „čistiji“ način ekstrakcije, ostaje pitanje uticaja na geotermalni balans i dubinske ekosisteme koje još nismo dovoljno proučili. Kad god čovjek pokuša da uzme iz prirode više nego što vraća, ispostavi se da račun stigne, samo nešto kasnije.
I dok se sve više ulaže u domaću proizvodnju litijuma, kako bi se smanjila zavisnost od Kine, naučna zajednica tiho radi na alternativama. Natrijum-jonske baterije, koje koriste element natrijum prisutan u morskoj vodi, već se testiraju kao potencijalno jeftinija i ekološki prihvatljivija varijanta. Postoje i istraživanja u pravcu organskih baterija i reciklaže postojećih litijumskih ćelija, ali nijedna tehnologija još nije spremna da u potpunosti zamijeni ono što se danas masovno koristi. Litijum je i dalje nezamjenjiv, ali nije nedodirljiv.
Evropska komisija je, donošenjem Zakona o kritičnim sirovinama, jasno stavila do znanja da želi da zadrži kontrolu nad sopstvenim resursima. Do 2030. godine plan je da se makar deset odsto sirovina eksploatiše unutar granica Unije, dok bi 40 odsto trebalo da se prerađuje lokalno. Ovo je važno i iz strateških i iz ekonomskih razloga, ali je podjednako važno ne zaboraviti osnovno, održivost nije samo u smanjenju uvoza, već u načinu na koji se odnosimo prema resursima koje imamo.
Litijum nije sporan zato što ga koristimo, već zbog načina na koji ga vadimo i u količinama koje zahtijeva trenutni model razvoja. U toj trci za energijom, prava zelena tranzicija neće zavisiti samo od tehnologije, nego od naše sposobnosti da shvatimo, nije dovoljno da samo zamijenimo benzin baterijom, ako pritom zemlju iscrpimo jednako kao i ranije. Napredak bez ravnoteže je samo nova verzija stare greške.
ETOportal
