Nova strategija Evropske unije za pripremu stanovništva i infrastrukture za vanredne situacije, bilo da je riječ o pandemiji, vojnoj prijetnji ili prirodnim katastrofama, označava povratak ozbiljnom i planskom pristupu zaštiti civilnog sektora, kakav je, ironično, postojao na prostorima bivše Jugoslavije prije više od četiri decenije.
Evropska komisija jasno poručuje: „Pripravnost premještamo sa margine na prvu liniju naše odbrane.“ I zaista, novi planovi predviđaju uspostavljanje zaliha hrane, vode, lijekova, generatora, opreme za pročišćavanje vode, ali i strateških materijala poput sirovina i komponenti za infrastrukturu. Uspostavlja se čak i centar za zajedničku nabavku kritičnih sirovina, te lista medicinskih potrepština koje imaju prioritet u kriznim situacijama.
Evropska unija ovim pristupom pokušava institucionalizovati ono što je tokom pandemije COVID-19 bilo haotično i nekoordinisano, panika u nabavci opreme, zatvaranje granica, prekid lanca snabdijevanja.
Zanimljivo je da su mnogi elementi ove nove strategije EU već bili standardizovani u bivšoj Jugoslaviji. Sistem Štabova civilne zaštite, koji je postajao na svim nivoima, od opštine do federacije, funkcionisao je pod jasnim motom: „Ništa nas ne smije iznenaditi.“
U to vrijeme, škole su bile uključene u sistem obuke, stanovništvo je bilo upoznato sa osnovnim postupcima zaštite i evakuacije, a rezerve hrane, goriva, medicinskog materijala i zaštitne opreme bile su organizovane planski, u svakoj opštini. Čak se i redovno vježbalo ponašanje u slučaju zemljotresa, požara, rata ili epidemije.
Za Crnu Goru, koja se priprema za ulazak u EU, ovo je jasna poruka i prilika da se pozicionira kao lider u regionu po pitanju civilne spremnosti. Međutim, ta šansa je, za sada propuštena.
.Početkom prošle godine, Vlad je najavila pripreme za uspostavljanje sistema robnih rezervi, kao odgovor na inflatorne pritiske i krize u lancima snabdijevanja. U zvaničnim dokumentima i izjavama, robne rezerve su bile označene kao strateški prioritet. Međutim, ni godinu kasnije ne postoje konkretni rezultati: nema zakonskog okvira, nema fizičke infrastrukture, a nije ni javno poznato da je kupljen i kilogram brašna za državne zalihe. U međuvremenu, sezona požara je počela, klimatske promjene donose ekstremne vremenske prilike, a Crna Gora je i dalje bez jasno definisanog sistema pripravnosti.
Ako Crna Gora zaista želi biti spremna za EU standarde, ali i za realne krize koje nas svakodnevno okružuju, potrebno je izvršiti sledeće pripreme:
Edukacija stanovništva i vraćanje obuke u škole i radna mjesta, kroz savremene programe samopomoći, digitalne platforme i javne kampanje.
Formiranje strateških rezervi, voda, hrana, lijekovi, zaštitna oprema i energija koje se moraju organizovati na nacionalnom i lokalnom nivou.
Digitalni sistem upozoravanja i praćenja rizika po model EU sistema za nadzor otpadnih voda i detekciju zaraza, kao i napredne aplikacije za brzo informisanje građana.
Uspostavljanje specijalizovanih jedinica i infrastrukture kao što su mobilne bolnice, protivpožarni kapaciteti, oprema za katastrofe, specijalizovane obuke za lokalne štabove.
Crna Gora ima ogromnu prednost jer može učiti iz iskustava i grešaka većih sistema. Obnavljanjem duha odgovornosti i zajedničke spremnosti, koji nije stran našem društvu, možemo postati primjer proaktivnog pristupa unutar buduće EU zajednice.
U vrijeme kada Evropa strateški planira kako da preživi narednu pandemiju, blackout ili ratni scenario, Crna Gora sebi ne smije dozvoliti luksuz pasivnosti. Vrijeme je da se obnovi ozbiljan pristup državnoj spremnosti. Da se vratimo onome što smo već znali, samo modernizovano i stručno, da nas ništa ne smije iznenaditi.go je dočekuje spreman.
ETOportal / mr Vojislav Marković