Evropska unija nalazi se u delikatnoj situaciji dok traži rješenje za status Grenlanda, a koje bi omogućilo Sjedinjenim Američkim Državama da se predstave kao pobjednik, a da pritom ne naruše bezbjednosnu ravnotežu unutar NATO-a, navodi Politico.
Na stolu su različiti prijedlozi: od korišćenja NATO-a za jačanje bezbjednosti u Arktiku, do ustupaka SAD-u u vezi sa eksploatacijom minerala. Lideri evropskih država nastoje da postignu kompromis sa Vašingtonom, kako bi izbjegli eskalaciju tenzija, saopštili su diplomate za Politico.
Njemački ministar spoljnih poslova Johan Vandeful izjavio je da se razgovori sa američkim kolegom Markom Rubiom odvijaju u ohrabrujućem tonu, dok je njemački kancelar Fridrih Merc izrazio nadu da će se pronaći „uzajamno prihvatljivo rješenje“ unutar NATO-a.
Ministri spoljnih poslova Grenlanda i Danske sastaju se danas sa potpredsjednikom SAD Džej Di Vensom i Markom Rubiom u Beloj kući, s ciljem „iskrenog dijaloga“, prema diplomatskim izvorima EU.
Šta Evropa nudi SAD-u?
Evropa teži sporazumu koji bi SAD-u omogućio da se predstave kao pobjednik, dok bi evropske države, zauzvrat, uvele veće investicije u bezbjednost Arktika. Plan uključuje i potencijalnu korist SAD-a od mineralnog bogatstva Grenlanda.
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute naglasio je da saveznici razmatraju načine za jačanje bezbjednosti u Arktiku, a povećanje ulaganja evropskih država u tu regiju uklapa se u američke zahtjeve da Evropa preuzme veću odgovornost za sopstvenu bezbjednost.
U pogledu eksploatacije minerala, plan još nije preciziran. Moguće je da se postigne sporazum koji bi garantovao SAD-u udeo u profitu od eksploatacije ključnih resursa. Evropske zemlje, posebno Danska, već godinama traže investicije za dugoročne projekte, ali sa ograničenim uspjehom. EU planira da u narednom budžetu više nego udvostruči ulaganja u Grenland, što bi moglo poslužiti kao podsticaj za američko prihvatanje sporazuma.
Ako je Trampov fokus na Grenland povezan sa zabrinutošću zbog Kine i Rusije, moguće je da SAD traže povećano prisustvo svojih trupa na ostrvu. Istovremeno, motivacija američkog predsjednika ostaje i politički kapital – želja da ostane upamćen u istoriji kroz teritorijalne odluke.
Evropa zabrinuta za bezbjednost NATO-a
Evropski lideri nastoje da izbjegnu vojni sukob, svjesni da bi eventualna intervencija SAD-a na Grenlandu ugrozila posleratni bezbjednosni poredak. Njemački ministar odbrane Boris Pistorijus istakao je da bi takav scenario predstavljao situaciju bez presedana u istoriji NATO-a, dok danska premijerka Mete Frederiksen upozorava da bi bilo kakva vojna akcija dovela do destabilizacije saveza.
Nijedan član NATO-a iz osnivačkog ugovora iz 1949. godine nije predvidio napad na teritorijalnog saveznika. Tramp je sa svoje strane poručio da SAD možda moraju birati između kontrole Grenlanda i očuvanja saveza kakav poznajemo danas.
Evropski zvaničnici ističu da očuvanje NATO-a ostaje prioritet, ali priznaju da pokušavaju da izbjegnu direktan sukob sa Vašingtonom. „Evropa je uplašena“, navodi diplomatski izvor EU, dodajući da SAD svojim prijetnjama remete stabilne transatlantske odnose starije od sto godina.
Evropa nespremna
Iako su evropski lideri saglasni da se sukob mora izbjegavati, pregovori sa SAD-om pokazuju se kao izuzetno teški. Prije američkih vojnih akcija u Venecueli i novih Trampovih izjava o Grenlandu, evropske zemlje nisu imale plan za zaštitu teritorije. Tomas Krosbi, vojni stručnjak iz Danske, ističe da je Evropa ranije vidjela prijetnju, ali da nije bila u mogućnosti da djelotvorno reaguje.
Nakon šest godina u kojima su evropske države pokušavale da izbjegnu direktne konfrontacije, danas su primorane da traže hitna rješenja, suočene sa najvećim izazovom od Drugog svjetskog rata.
„Znamo kako bismo reagovali da se Rusija ponaša ovako“, navodi jedan evropski diplomat, „ali sa SAD-om nismo navikli na ovakvu dinamiku“.
ETOportal/N.G.