Raspoređivanje oko 2.000 pripadnika Nacionalne garde u Los Anđelesu od strane američkog predsjednika Donalda Trumpa predstavlja novu epizodu u dugoj i često kontroverznoj istoriji odnosa između saveznih i državnih vlasti u Sjedinjenim Američkim Državama. Pored toga što je izazvalo političku buru, ovaj potez ponovo je otvorio pitanje legitimnosti upotrebe Nacionalne garde u civilnim protestima, kao i potencijalnog narušavanja ustavnog balansa moći.
Nacionalna garda Sjedinjenih Američkih Država je jedinstvena vojna komponenta koja djeluje i pod federalnom i pod državnom nadležnišću. Nastala iz tradicije kolonijalne milicije još 1636. godine, formalno je institucionalizovana Zakonom o miliciji iz 1903. godine. Danas je sastavljena od Kopnene i Vatdušne nacionalne garde, koje ukupno broje više od 430.000 pripadnikaacionalna garda .
Njeni pripadnici su često civili koji služe na pola radnog vremena, ali su obavezni na redovnu obuku i raspoloživi za angažovanje u slučaju prirodnih katastrofa, ratnih situacija, građanskih nereda ili drugih vanrednih okolnosti.
U regularnim okolnostima, guverner pojedine savezne države ima ovlašćenje da aktivira Nacionalnu gardu u svojoj nadležnosti. Međutim, u izuzetnim slučajevima, predsjednik SAD može federalizovati Garde pojedinih država i rasporediti ih bez saglasnosti lokalnih vlasti. Upravo to je bio slučaj u ovom incidentu.
Donald Trump se, umjesto na poznati Zakon o pobuni iz 1807., koji mu dozvoljava upotrebu vojske u slučaju unutrašnjih nemira, pozvao na federalnu pravnu osnovu poznatu kao „Title 10“, čime je zaobišao guvernera Kalifornije Gavina Newsoma. Takav potez se tumači kao institucionalni presedan , obzirom na to da zadire u ovlašćenja saveznih država, ali i kao politički čin usmjeren ka konfrontaciji sa demokratskim liderima Kalifornije.
Iako nije prvi put da predsjednik federalizuje Nacionalnu gardu bez saglasnosti guvernera (poznat je slučaj Eisenhowera iz 1957. godine tokom borbe za desegregaciju u Arkansasu), ovi primjeri su u prošlosti uglavnom bili povezani sa zaštitom građanskih prava, a ne suzbijanjem protesta. Poređenje Trumpovog poteza sa tim istorijskim momentima pokazuje značajnu razliku u političkoj motivaciji i kontekstu.
Iako američki predsjednici imaju zakonsko pravo da preuzmu kontrolu nad Nacionalnom gardom u posebnim slučajevima, sve češća upotreba ove opcije bez konsenzusa sa državnim vlastima otvara pitanje ustavne ravnoteže između federalnog centra i saveznih država. Takve odluke, kako upozoravaju pravni eksperti, mogu erodirati povjerenje u institucije i ugroziti civilno-vojni balans u zemlji.
Trumpov potez nije samo pravno pitanje , to je duboko politički čin koji ilustruje narastajuće tenzije u američkom federalizmu. Iako ovaj slučaj još uvijek nije izazvao pravnu reviziju ili sudsku reakciju, ostaje da se vidi da li će postati presedan za buduće administracije.
ETOportal / V.M.
