Naglo poskupljenje dizela na globalnim tržištima otvorilo je novo poglavlje energetske neizvjesnosti, uz sve izraženije geopolitičke tenzije koje prijete da prerastu u dugotrajan poremećaj snabdijevanja. Referentne cijene dizela na londonskom tržištu premašile su prag od 200 dolara po barelu, dostigavši najviši nivo od 2022. godine, što analitičari tumače kao direktnu posljedicu eskalacije sukoba između Sjedinjene Američke Države, Izrael i Iran.
Prema podacima sa tržišta, terminski ugovori za dizel dostigli su vrijednost od 1.527 dolara po toni, što predstavlja rast od gotovo 12 odsto u odnosu na prethodni dan. Ovaj nivo cijena ekvivalentan je iznosu većem od 206 dolara po barelu, signalizirajući snažan pritisak na tržište derivata, koji trenutno nadmašuje čak i rast cijena sirove nafte.
Ključni uzrok ovakvog skoka leži u prekidu tranzita kroz Hormuški moreuz, jednu od najvažnijih energetskih arterija svijeta. Zastoj u ovom uskom pomorskom prolazu blokirao je isporuke miliona barela rafiniranih naftnih proizvoda, dodatno produbljujući jaz između ponude i potražnje. Od početka sukoba krajem februara, cijene dizela rastu brže od sirove nafte, što ukazuje na intenzivnu konkurenciju među kupcima za gorivo ključno za transport i industrijsku proizvodnju.
Upozorenja dolaze i sa najviših međunarodnih adresa. Direktor Međunarodna agencija za energiju Fatih Birol ocijenio je da bi Evropa već u narednim mjesecima mogla osjetiti ozbiljan nedostatak dizela i mlaznog goriva. Nakon što su prvi znaci nestašica registrovani u Aziji, očekuje se da će se pritisak preliti i na evropsko tržište, potencijalno već tokom aprila ili maja.
Istovremeno, snabdijevanje je dodatno destabilizovano napadima dronova na energetske kapacitete u Rusija, čime je ugrožen još jedan važan izvor dizela za međunarodno tržište. Kao jedan od ključnih izvoznika, Rusija trenutno ograničava izvoz, dozvoljavajući prodaju isključivo proizvođačima, što dodatno smanjuje dostupne količine.
Prema procjenama Međunarodna agencija za energiju, od početka sukoba oštećeno je oko 40 ključnih energetskih postrojenja na Bliskom istoku, a njihovo ponovno stavljanje u funkciju zahtijevaće vrijeme i značajna ulaganja. U takvim okolnostima, upozorenje Fatih Birol da „prijeti veoma veliki poremećaj, najveći u istoriji“ dobija dodatnu težinu.
Ukoliko se aktuelni trendovi nastave, rast cijena dizela mogao bi imati dalekosežne posljedice po globalnu ekonomiju, od rasta troškova transporta i inflatornih pritisaka, do usporavanja industrijske aktivnosti i dodatnog opterećenja već krhkih lanaca snabdijevanja. Energetsko tržište tako ponovo postaje centralno mjesto ukrštanja ekonomije i geopolitike, sa neizvjesnim ishodom koji će, po svemu sudeći, oblikovati naredne mjesece.
ETOportal / V.M.
