U posljednje vrijeme nadležni organi u Crnoj Gori gotovo svakodnevno evidentiraju prijave koje se odnose na navodno postavljene eksplozivne naprave u školama, aerodromima, javnim ustanovama i drugim objektima od posebnog značaja za građane. Iako se u velikoj većini slučajeva radi o lažnim dojavama, svaka prijava se tretira krajnje ozbiljno, što zahtijeva hitno angažovanje policije, protivdiverzionih timova i drugih službi. Ovakva praksa pokazuje da je riječ o pojavi koja proizvodi kontinuirani pritisak na sistem bezbjednosti i svakodnevno generiše štetu državi i institucijama.
Nadležni organi su u obavezi da primjenjuju preventivne i represivne mjere u cilju suzbijanja ove pojave. Preventivno djelovanje podrazumijeva jačanje digitalne bezbjednosti, edukaciju građana, posebno mladih, kao i unapređenje sistema ranog otkrivanja prijetnji u elektronskom prostoru. Represivne mjere obuhvataju brzo operativno postupanje, identifikaciju izvora prijetnji, kao i krivično procesuiranje odgovornih lica u skladu sa zakonom, uz međunarodnu saradnju kada je to potrebno.
Krivična i materijalna odgovornost u ovim slučajevima ima višeslojan karakter. Lica koja lažno prijavljuju postojanje eksplozivnih naprava mogu se krivično goniti zbog izazivanja panike i opšte opasnosti, pri čemu se uzima u obzir težina posljedica, učestalost radnji i stepen namjere. Kaznena politika u ovim slučajevima ima za cilj ne samo sankcionisanje počinioca, već i odvraćanje od sličnih budućih radnji, obzirom na visok stepen društvene opasnosti.
Pored krivične odgovornosti, postoji i jasna materijalna odgovornost za pričinjenu štetu. Svaka lažna dojava izaziva angažovanje velikog broja policijskih službenika, specijalizovanih jedinica, evakuaciju objekata, prekid rada institucija i privremenu obustavu saobraćaja ili javnih usluga. Svi ovi troškovi padaju na teret sistema, a u slučaju identifikacije izvršioca, država ima pravo da zahtijeva potpunu naknadu troškova intervencije, kao i drugih direktnih i indirektnih šteta nastalih usljed prekida rada i poremećaja u funkcionisanju.
Posebno je značajno naglasiti odgovornost u slučajevima kada su izvršioci maloljetna lica. U tim situacijama primjenjuju se posebne mjere propisane zakonom o postupanju prema maloljetnicima, ali se istovremeno razmatra i odgovornost roditelja ili zakonskih staralaca, naročito u pogledu nadzora i vaspitnog propusta. U zavisnosti od okolnosti, može postojati i građanskopravna odgovornost za naknadu štete koju je maloljetno lice prouzrokovalo.
Obzirom na učestalost ovakvih pojava, jasno je da se svakodnevno stvara značajan bezbjednosni, organizacioni i finansijski teret za državu i sistem. Zato je paralelno potrbno jačati i preventivne i represivne kapacitete, uz jasnu poruku da će svaka zloupotreba sistema uzbunjivanja biti identifikovana, procesuirana i sankcionisana, bez obzira na način na koji je počinjena ili pokušaj prikrivanja identiteta počinioca.
ETOportal / V.M.
