Moskva je zvanično saopštila da više ne smatra obavezujućim jednostrani moratorijum na raspoređivanje raketa kratkog i srednjeg dometa, čime se otvara novo poglavlje globalne bezbjednosne nestabilnosti. Ova odluka dolazi nakon višegodišnjeg urušavanja Sporazuma o nuklearnim snagama srednjeg dometa (INF), ključnog dokumenta iz Hladnog rata koji je decenijama garantovao da Evropa neće biti poligon za nuklearne rakete kopnenog baziranja.
Sporazum INF, potpisan 1987. godine između tadašnjih lidera SAD Ronalda Regana i Sovjetskog Saveza Mihaila Gorbačova, zabranjivao je rakete dometa od 500 do 5.500 kilometara. Bio je to istorijski iskorak u roku od tri godine uništeno je 2.692 projektila, a Evropa je prvi put dobila realnu garanciju smanjenja nuklearne prijetnje.
Situacija se dramatično mijenja 2019. godine, kada se SAD povlače iz INF-a uz obrazloženje da Rusija krši sporazum razvojem rakete 9M729. NATO je tada podržao američke tvrdnje, navodeći da je riječ o modernizovanoj krstarećoj raketi koja može premašiti zabranjeni domet. Moskva je uzvraćala da su optužbe neosnovane, ali je proglasila jednostrani moratorijum na raspoređivanje sličnih sistema, dokle god SAD ne postave takve rakete u Evropi ili Azijsko-pacifičkom regionu.
Kako navodi rusko Ministarstvo spoljnih poslova, planovi SAD i NATO-a da postave kopnene rakete u Evropi i Aziji doveli su do toga da Moskva ukine moratorijum. Ministar Sergej Lavrov još je u decembru upozorio na „destabilizujuće poteze“ Zapada, a sada je odluka i formalno potvrđena.
Odluka o ukidanju moratorijuma dolazi u trenutku kada retorika između Washingtona i Moskve postaje sve oštrija.
Dmitrij Medvedev, bivši predsjednik i zamjenik predsjednika Savjeta za nacionalnu bezbjednost Rusije, javno je aludirao na mogućnost nuklearne eskalacije i podsjetio na postojanje ruskog sistema „Mrtva ruka“, osmišljenog da automatski odgovori na eventualni nuklearni napad. Donald Tramp, aktuelni predsjednik SAD, odgovorio je javnom objavom o prebacivanju američkih nuklearnih podmornica u „odgovarajuće regione“, što je izazvalo zabrinutost u međunarodnoj zajednici.
Kremlj, iako poziva na „veoma, veoma opreznu“ retoriku, tvrdi da ne smatra raspoređivanje američkih podmornica dodatnom eskalacijom.
Prema mišljenju vojnih analitičara, ukidanje moratorijuma znači povratak na logiku Hladnog rata, kada je Evropa bila prva linija potencijalnog nuklearnog sukoba. Svaka nova instalacija raketa kratkog i srednjeg dometa povećava rizik od nesporazuma i „incidenta koji može postati globalna katastrofa“.
Ovaj potez takođe stavlja pritisak na evropske države, jer ponovno raspoređivanje raketa može izazvati proteste i političke krize, poput onih iz osamdesetih kada su Pershing II i SS-20 rakete izazvale masovne demonstracije.
Ako se ne postigne novi međunarodni dogovor, svijet bi u narednim godinama mogao svjedočiti novoj trci u naoružanju, gdje će reakcija biti brža od diplomatije, a Evropa najizloženija nuklearnoj prijetnji od kraja Hladnog rata.
ETOportal / V.M.
