Povodom Svjetskog dana knjige, društvene mreže preplavila je nova karta Evrope koja slikovito, ali surovo, prikazuje čitalačke navike nacija. Dok skandinavske zemlje drže tron, Balkan se ponovo suočava sa poraznom statistikom – Crna Gora i Srbija prikovane su za dno ljestvice.
Nova viralna mapa, zasnovana na istraživanjima o procentu populacije koja pročita barem jednu knjigu godišnje, izazvala je burne rasprave. Dok se Hrvatska pozicionirala u takozvanoj „zlatnoj sredini“, Crna Gora i Srbija, uz Albaniju i Bosnu i Hercegovinu, čine tamnu zonu evropskog kontinenta.
Balkan: Između kafane i ekrana
Statistika je neumoljiva: ogroman procenat građana u našem regionu knjigu u ruke uzima samo tokom obaveznog školovanja. Razlozi za ovakvo stanje su duboki i slojeviti. Stručnjaci ukazuju na to da su digitalni sadržaji i društvene mreže gotovo u potpunosti potisnuli kulturu čitanja, ali i da ekonomska situacija igra značajnu ulogu – knjiga se kod nas i dalje smatra luksuzom, a ne osnovnom potrebom.
Dok prosječan Islanđanin ili Norvežanin godišnje pročita dvocifren broj naslova, na našim prostorima se prosek drastično popravlja tek u vrijeme sajmova knjiga, kada se naslovi kupuju više kao dekoracija ili statusni simbol nego kao štivo za rad na sebi.
Hrvatska kao uzor ili samo bolja od najgorih?
Hrvatska se na ovoj mapi našla u značajno boljoj poziciji od svojih komšija. Razvijenija mreža biblioteka, jača izdavačka industrija i brojne državne akcije za promociju čitanja dale su rezultate. Ipak, ni „zlatna sredina“ nije razlog za slavlje, jer i tamo broj onih koji ne čitaju raste iz godine u godinu, prateći globalni trend pada pažnje.
Poraz obrazovnog sistema
Najviše zabrinjava činjenica da mladi u Crnoj Gori i Srbiji čitanje doživljavaju kao mučnu obavezu, a ne kao zadovoljstvo. PISA testiranja već godinama upozoravaju na funkcionalnu nepismenost – djeca pročitaju tekst, ali ne razumiju njegovu suštinu. Bez kritičkog razmišljanja koje podstiče književnost, društvo ostaje podložno manipulacijama i površnosti.
Svjetski dan knjige nas je još jednom podsjetio na tužnu istinu: dok Evropa čita da bi napredovala, mi na Balkanu knjigu ostavljamo na polici da skuplja prašinu, nesvjesni da se upravo u tim stranicama krije jedini pravi izlaz iz krize u kojoj se nalazimo.
ETOportal
