Vegetarijanac, vegan, mesožder, sportista, bolesnik, dijete, starac, svi mi imamo jednu zajedničku stvar koja nas ne pita ni za navike, ni za imunitet, ni za godine. To je plastika. Udišemo je, pijemo je, jedemo je, nosimo na koži i udišemo svakog dana, ne znajući više ni kad je ušla ni gdje se zadržala. Danas, mikro i nano plastika nije samo zagađenje prirode, ona je zagađenje našeg tijela. Ona je već u svakom organu, tkivu, ćeliji. Naučnici su je pronašli u ljudskoj krvi, plućima, jetri, pa čak i u placenti novorođenčadi. Istraživanja ukazuju da čestice mikroplastike ne prolaze samo kroz sistem za varenje, već ulaze u krvotok i potencijalno izazivaju upale, hormonske poremećaje i oštećenja ćelijske strukture.
Plastika se danas nalazi u vodi koju pijemo, hrani koju jedemo, vazduhu koji dišemo. Flaširana voda, koju mnogi i dalje smatraju „čistijom“, sadrži desetine hiljada čestica mikroplastike po litru. Ambalaža, poklopci, filteri, sve što izgleda praktično, zapravo je sporo i nevidljivo trovanje. Sladoledi, lizalice, čokoladice, pa čak i mliječni proizvodi koje konzumiraju djeca često sadrže tragove plastike koji dolaze iz ambalaže ili iz samih procesa pakovanja i transporta. Najmlađi su najosjetljiviji, njihova tijela još nemaju razvijene mehanizme odbrane, što znači da im se plastika taloži dublje i brže nego kod odraslih.
Godišnje se proizvede više od 430 miliona tona plastike, od čega se više od pola odmah nakon upotrebe odbacuje. Na deponijama i u prirodi završi čak 300 miliona tona svake godine. Iako se o plastici najčešće priča kao o problemu otpada, manje je poznato da ona ima i ogroman doprinos emisiji gasova staklene bašte, čak do 4,5% ukupnih globalnih emisija dolazi iz proizvodnje i razgradnje plastike. Taj broj raste iz godine u godinu, jer plastika nije samo kese i flaše, ona je i u tekstilu, građevini, automobilima, pa i u kozmetici.
Morski svijet trpi najtišu i najokrutniju katastrofu: u okeanima pluta više od 170 biliona čestica plastičnog otpada. U Tihom okeanu već postoji plastični „tepih“ koji pokriva površinu skoro tri puta veću od Francuske. Ribe, školjke i druge morske vrste unose plastiku kroz ishranu, a zatim je mi unosimo kroz njih. U jednom lancu, svi završimo isto: puni plastike.
Iako postoje tehnologije za uklanjanje dijela plastike iz pijaće vode, nijedna još nije masovno dostupna ni potpuno efikasna. Nano čestice su toliko male da prolaze kroz standardne filtere, ulaze u organizam i ostaju bez kontrole. Njihova toksičnost još nije do kraja razjašnjena, ali se već sumnja na vezu s brojnim hroničnim bolestima, uključujući neurološke i hormonske poremećaje. Nauka ne kaska, ali industrija i navike ne prate nauku. To je suština problema.
Plastika je postala tiha komponenta modernog života, nevidljiva, ali prisutna u svemu. U hemiji je klasifikovana kao inertna, ali u stvarnom životu, sve osim bezopasna. Ona ne nestaje. Samo prelazi iz ruku u rijeke, iz mora u ribe, iz hrane u krv, i iz krvi, u sve što mi jesmo. Nema više linije između prirode i organizma, sve je jedno kontaminirano polje.
Ovo nije pitanje da li ćemo je izbaciti, jer ne možemo. Pitanje je koliko još možemo da podnesemo prije nego što cijena postane neizdrživa. Jer plastika možda jeste lagana, ali njeno prisustvo u nama, postaje sve teže.
ETOportal/Nataša Goleš
