U susret narednim političkim ciklusima unutar Evropske unije, u diplomatskim i institucionalnim krugovima sve se otvorenije razmatra scenario u kojem bi mađarski premijer Viktor Orban osvojio još jedan mandat. Takav ishod, prema ocjenama evropskih zvaničnika, ne bi bio samo unutrašnje pitanje Mađarska, već bi imao šire posljedice po proces odlučivanja u Evropska unija.
U prethodnim godinama, Orban se profilisao kao jedan od najizraženijih zagovornika suverenističkog pristupa unutar Unije, često koristeći mehanizme konsenzusa kako bi usporio ili blokirao odluke koje se tiču zajedničke spoljne politike, budžeta ili bezbjednosnih pitanja. Posebnu pažnju izazvale su situacije u kojima je Budimpešta odlagala finansijsku podršku Ukrajina, što je u Briselu ocijenjeno kao ozbiljan izazov principu solidarnosti.
U tom kontekstu, evropske institucije i države članice razmatraju više mogućih odgovora koji bi, u slučaju nastavka takve politike, omogućili očuvanje operativne sposobnosti Unije.
Jedan od najčešće pominjanih modela jeste proširenje primjene glasanja kvalifikovanom većinom, čime bi se smanjila potreba za jednoglasnošću u ključnim oblastima. Ovakav pristup, iako institucionalno zahtjevan, mogao bi ubrzati proces donošenja odluka, ali bi istovremeno otvorio pitanje ravnoteže između velikih i manjih država članica.
Paralelno sa tim, razmatraju se i mehanizmi finansijske discipline, koji bi omogućili uslovljavanje ili privremeno ograničavanje pristupa evropskim fondovima u slučajevima kada se procijeni da su ugroženi principi vladavine prava. Evropska komisija već razvija instrumente koji bi u narednom budžetskom okviru mogli biti dodatno ojačani.
U pravnom smislu, na raspolaganju ostaje i procedura predviđena članom 7 Ugovora o Evropskoj uniji, koja podrazumijeva mogućnost suspenzije prava glasa državi članici. Ipak, zbog potrebe za visokim stepenom saglasnosti među državama, ovaj mehanizam se u praksi pokazao kao teško primjenjiv.
Neformalni modeli, poput „koalicija voljnih“ unutar Unije, takođe se sve češće pominju kao način zaobilaženja institucionalnih blokada. U tim slučajevima, grupa država bi mogla nastaviti saradnju u određenim politikama mimo formalnog okvira koji zahtijeva konsenzus svih članica.
Iako se u pojedinim političkim i akademskim krugovima povremeno otvara i pitanje najradikalnijih rješenja, poput izlaska ili isključenja države članice, takve opcije trenutno nemaju uporište u važećim evropskim ugovorima i ostaju u domenu teorijskih rasprava.
U cjelini posmatrano, eventualna nova pobjeda Viktora Orbana predstavljala bi dodatni test za institucionalnu otpornost Evropske unije. Izazov za Brisel ne bi bio samo u pronalaženju efikasnih mehanizama odlučivanja, već i u očuvanju političkog jedinstva i ravnoteže između nacionalnog suvereniteta i zajedničkih evropskih interesa.
ETOportal / V.M.
