Bazeni crvenog mulja u krugu bivšeg Kombinata aluminijuma kod Podgorice, godinama su jedan od najozbiljnijih ekoloških rizika u Crnoj Gori. Iako nadležne institucije, stručna javnost i međunarodne organizacije upozoravaju na potencijalne posljedice, od 2015. do danas nije preduzeta nijedna suštinska mjera sanacije – dok se zagađenje širi, a zdravlje građana i dalje ostaje neadekvatno zaštićeno.
Tokom 2022. i 2023. godine, Ekološka inspekcija podnijela je čak četiri krivične prijave protiv firme “Weg kolektor” iz Berana, sadašnjeg vlasnika bazena, zbog ugrožavanja životne sredine i zdravlja ljudi. Petu prijavu podnijela je i Agencija za zaštitu životne sredine. Iako su sve prijave dostavljene Osnovnom državnom tužilaštvu u Podgorici, izviđaj je i dalje u toku.
Na zahtjev inspekcije, ovlašćena laboratorija CETI sprovela je emisijska mjerenja kvaliteta vazduha oko bazena, koja su pokazala prisustvo PM10 čestica daleko iznad zakonom dozvoljenih granica. U nekim slučajevima, izmjerene vrijednosti su iznosile i do 80,6 µg/m³, što je više od 60% iznad dozvoljene dnevne vrijednosti. Takve koncentracije mogu imati direktan uticaj na respiratorno zdravlje lokalnog stanovništva, posebno djece i starijih.
Nekadašnji sistem za orošavanje, koji je služio za kontrolu širenja crvene prašine vjetrom, već godinama nije u funkciji. Ekološka inspekcija upozorava da širenje štetnih materija sada zavisi isključivo od vremenskih uslova – vjetra i padavina. To znači da u sušnim i vjetrovitim periodima dolazi do nekontrolisanog zagađenja većih razmjera.
Bazeni crvenog mulja prodati su 2015. godine ukrajinskom biznismenu Romanu Denkoviću za 450 hiljada eura, a ubrzo zatim prešli su u ruke male beranske firme “Weg kolektor”, koja je kasnije imovinu založila za kredit od pet miliona eura. Vlasnici i povezana lica ove firme su, prema podacima iz registra, bili u vezi s nejasnim i nelikvidnim subjektima, bez ikakve dokazane sposobnosti da upravljaju visokorizičnim industrijskim odlagalištem.
I pored toga, država nije preuzela kontrolu niti obavezala vlasnike da izvrše sanaciju. Na pitanje ko je zakonski odgovoran za ekološku rekonstrukciju bazena, iz Agencije za zaštitu životne sredine jasno navode: “Odgovornost je na vlasniku, firmi ‘Weg kolektor’.”
Još 2014. godine, Svjetska banka je odobrila zajam od 50 miliona eura za ekološku sanaciju više lokacija, među kojima su i bazeni crvenog mulja. Iako su pripremljeni glavni projekti, elaborati uticaja i dobivene saglasnosti, ništa nije implementirano. Crna Gora je tako propustila jedinstvenu priliku da trajno riješi problem, dok se okolina i zdravlje građana svakim danom izlažu dodatnom riziku.
Crveni mulj, otpadni nusproizvod industrijske prerade boksita, sadrži toksične čestice koje u dužem periodu mogu imati teške posljedice po ljude, zemljište i vodene tokove. Umjesto da bude tretiran kao prioritetni slučaj javnog zdravlja, ovaj problem godinama ostaje na margini političke volje i institucionalne odgovornosti.
Ukoliko se nadležni organi hitno ne uključe u rješavanje ovog pitanja , ne samo inspekcijski, već i investiciono i operativno, Crna Gora rizikuje da se suoči sa ekološkom katastrofom koju je mogla spriječiti..
ETOportal / V.M.
