Kripto transakcije vrijedne oko 2,17 milijardi dolara prošle su kroz digitalne novčanike povezane sa Crnom Gorom u periodu između novembra 2021. i novembra 2022. godine, pokazuje analiza koju je sproveo BIRN koristeći međunarodnu platformu za praćenje tokova novca na blockchainu. Iako je riječ o ogromnom finansijskom prometu, domaće institucije nemaju precizne podatke o njegovom obimu niti su te aktivnosti u tom periodu bile pod sistemskim nadzorom države.
Analiza pokazuje da je kriptoimovina korišćena za različite aktivnosti, uključujući trgovinu na kripto berzama i transfere između privatnih digitalnih novčanika. Stručnjaci pojašnjavaju da se pod pojmom „priliv“ podrazumijevaju transakcije koje se mogu direktno ili indirektno povezati sa IP adresama iz Crne Gore, ali to ne mora značiti da su sredstva nužno zarađena ili potrošena unutar zemlje.
U istom periodu ukupni platni promet u Crnoj Gori iznosio je oko 19 milijardi eura, dok je državni budžet za 2022. godinu bio oko 2,8 milijardi eura, što dodatno ilustruje veličinu kripto tokova povezanih sa zemljom. Prosječno je mjesečno obavljeno oko 45 hiljada kripto transakcija, dok je vrijednost direktne trgovine između korisnika iznosila oko 1,5 miliona dolara.
Crna Gora u tom periodu nije imala zakon koji reguliše oblast digitalne imovine, zbog čega su kripto transakcije prolazile bez jasnog regulatornog okvira i institucionalne evidencije. Iz Ministarstva finansija naveli su da ne raspolažu podacima o obimu kripto prometa, dok iz Centralne banke i Poreske uprave nijesu dostavili informacije o registrovanim transakcijama. Policija je saopštila da koristi specijalizovane alate za blockchain analitiku, ali da oni nijesu namijenjeni izradi statističkih podataka o ukupnim tokovima kriptovaluta povezanim sa određenom državom.
Istraživanje je pokazalo da je manje od jedan odsto transakcija povezano sa potencijalno nelegalnim aktivnostima poput prevara, hakovanja ili pranja novca, dok je najveći broj rizičnih transakcija bio vezan za subjekte pod međunarodnim sankcijama. Stručnjaci upozoravaju da potencijalna upotreba kriptovaluta za zaobilaženje sankcija predstavlja ozbiljan izazov i zahtijeva veći regulatorni nadzor.
Dodatni faktor koji je uticao na rast upotrebe kriptovaluta bio je dolazak velikog broja stranih državljana u Crnu Goru nakon početka rata u Ukrajini. Prema podacima državnih institucija, tokom 2022. godine u zemlju je ušlo oko 120 hiljada ruskih i više od 70 hiljada ukrajinskih državljana, dok su ruski državljani te godine osnovali gotovo 4.000 kompanija, višestruko više nego ranije. Sagovornici iz sektora kriptovaluta navode da strani državljani često koriste digitalnu imovinu kao alternativni finansijski mehanizam, posebno kada im je otežan pristup bankarskim računima.
Istraživanja su takođe pokazala da se kriptovalute u Crnoj Gori koriste i za kupovinu luksuznih nekretnina, dok se takve transakcije rijetko registruju u poreskom ili pravnom sistemu države. Međunarodne organizacije upozoravaju da regulatorne praznine mogu povećati rizik od pranja novca i zloupotrebe digitalne imovine.
Tek izmjenama Zakona o sprečavanju pranja novca iz 2025. godine uvedene su obaveze registracije pružalaca usluga povezanih sa kriptoimovinom i pravila o identifikaciji korisnika prilikom prenosa digitalne imovine. Ipak, registar pružalaca takvih usluga tek je nedavno uspostavljen, a do početka ove godine u njega se nije prijavila nijedna kompanija. Ministarstvo finansija najavilo je da će dodatna pravila o izvještavanju i nadzoru nad kripto transakcijama biti donijeta tokom 2026. godine.
ETOportal
