Kada je Serđo Leone 1964. snimio Za šaku dolara, malo ko je mogao pretpostaviti da će upravo taj film, inspirisan japanskim samurajskim klasikom Jođimbo, a posredno i američkim noir romanom Crvena žetva, pokrenuti revoluciju u jednom posustalom filmskom žanru, vesternu.
Ono što je nekada bio sinonim za američku mitologiju i filmski ideal herojstva, u rukama italijanskog reditelja postaje drugačiji svijet, onaj gdje mit biva dekonstruisan, a krajolik američkog Zapada, simbolično i estetski, prenesen u prašnjave pustinje Španije i Italije.
Leone je svojom dolar trilogijom (Za šaku dolara, Za dolar više i Dobar, loš, zao) izgradio novi vestern za stari svijet, onaj u kojem moral više nije crno-bijeli, junaci nisu nepogrešivi, a nasilje nije glamurozno, već sirovo, realno i često apsurdno.
U vremenu kada je američki vestern već pokazivao znakove umora, sa istrošenim glumcima, recikliranim narativima i oskudnim scenografijama, Leone uvodi ikoničnu vizuelnu stilizaciju. Uz pomoć dizajnera Karla Simija i legendarne muzike Enija Morikonea, njegovi filmovi više ne liče na stare vesterne, već na filmovske stripove pune simbolike, detalja i estetske preciznosti.
Pončo koji nosi Klint Istvud nije samo odjevni predmet, on je superherojski plašt. Svaki kadar, svaki pogled, svaka nota, ima značenje. Leone film ne gradi oko dijaloga, već oko tišine, pogleda i zvuka. Njegovi vesterni postaju opere za oči i uši, a ne samo priče o dobru i zlu.
Leone i njegovi savremenici (Korbuči, Tesari, Điraldi) uzeli su američki žanr i vratili ga Zapadu, ali ne više kao idealizovani prostor slobode, već kao nihilističku arenu interesa, pohlepe i ludila. Njegovi junaci su usamljeni, cinični i često nasilni, ali nikada dosadni.
Upravo ta transformacija vesterna oslikava i širu kulturološku promjenu, kraj naivne Amerike i dolazak surovog modernog svijeta. Leone je predvidio i dočarao vrijeme kada će svi heroji imati mrlje, kada će pravda biti stvar okolnosti, a estetika postati oružje za pripovijedanje.
Takođe, kultni režiser Kventin Tarantino ne krije divljenje prema Leoneu, nazivajući ga „najvećim od svih italijanskih reditelja“ i ocjenjujući da je upravo Leone bio prvi koji je film montirao po muzici, a ne obrnuto. Njegovi uticaji žive u savremenoj kinematografiji, od Tarantinovih Petparačkih priča do savremenih stilizovanih akcionih spektakala.
Leone, kao filmski stilista i pripovjedač u isto vrijeme, bio je rijetkost. Njegova trilogija ne samo da je redefinisala vestern, već je transformisala cijeli filmski jezik.
Leone nije samo ispratio stari svijet vesterna, on mu je održao veličanstveni filmski pogreb, ostavljajući generacijama koje dolaze putokaz kako se mit može razoriti, a da se pri tome stvori umjetnost.
ETOportal / mr Vojislav Marković