Poreska uprava i Fitosanitarna inspekcija objavile rezultate rada, dok ostali inspekcijski organi i dalje bez javnih izvještaja. Transparentnost i preventivno djelovanje predstavljaju ključne elemente zaštite javnog interesa, posebno tokom turističke sezone.
Dok je turistička sezona u Crnoj Gori u punom jeku, a broj domaćih i stranih gostiju svakodnevno raste, javnost i dalje nema cjelovitu sliku o tome kako funkcioniše sistem inspekcijskog nadzora u oblastima koje neposredno utiču na bezbjednost građana, turista, javno zdravlje i zakonitost poslovanja.
Do sada su rezultate svojih aktivnosti javno predstavile svega dvije inspekcijske službe – Poreska uprava i Fitosanitarna inspekcija. Objavljeni su podaci o broju izvršenih kontrola, utvrđenim nepravilnostima i izrečenim sankcijama, čime je javnosti omogućeno da stekne određeni uvid u njihov rad i efekte pojačanih kontrola tokom sezone.
Međutim, izostanak informacija iz rada ostalih inspekcijskih službi otvara opravdana pitanja o nivou transparentnosti i intenzitetu nadzora u oblastima koje su od posebnog značaja upravo tokom ljetnjih mjeseci.
Gdje su izvještaji ostalih inspekcija?
U okviru državnog inspekcijskog sistema djeluje više inspekcija koje imaju ključnu ulogu u zaštiti javnog interesa. Njihove nadležnosti obuhvataju tržišni nadzor, sanitarnu zaštitu, zdravstvenu i zdravstveno-sanitarnu kontrolu, inspekciju rada, turističku inspekciju, građevinsku inspekciju, inspekciju zaštite na radu, ekološku inspekciju, veterinarsku inspekciju, inspekcije u oblasti saobraćaja, energetike i brojne druge oblasti.
Upravo zbog toga javnost sa pravom očekuje da i ove institucije redovno objavljuju podatke o svom radu, posebno u periodu kada su rizici od nepravilnosti najveći.
Transparentno informisanje nije pitanje medijskog marketinga već zakonske odgovornosti institucija koje rade u javnom interesu.
Savremeni inspekcijski nadzor ne zasniva se isključivo na kažnjavanju nakon što se prekršaj dogodi. Njegova osnovna funkcija jeste prevencija.
Pravovremene kontrole, javno objavljivanje rezultata nadzora i upozoravanje privrednih subjekata predstavljaju najefikasnije mehanizme za sprečavanje nastanka ozbiljnijih posljedica.
Posebno tokom turističke sezone, kada Crna Gora bilježi višestruko povećanje broja stanovnika zbog dolaska turista, svaki propust u inspekcijskom nadzoru može imati dalekosežne posljedice po bezbjednost ljudi, javno zdravlje, zaštitu potrošača i međunarodni ugled države kao turističke destinacije.
Transparentnost gradi povjerenje
Redovno objavljivanje podataka o izvršenim kontrolama, utvrđenim nepravilnostima i preduzetim mjerama predstavlja jedan od osnovnih principa odgovorne javne uprave.
Takva praksa omogućava građanima da steknu povjerenje u rad institucija, a privrednim subjektima šalje jasnu poruku da se propisi primjenjuju jednako prema svima.
Nasuprot tome, višemjesečno odsustvo javnih informacija može ostaviti prostor za različita tumačenja i otvoriti pitanje da li se nadzor sprovodi u planiranom obimu ili će se, po završetku turističke sezone, javnosti predstaviti zbirni statistički izvještaji bez mogućnosti da se sagledaju efekti preventivnog djelovanja u realnom vremenu.
Crna Gora pod monitoringom Evropske unije
Posebnu težinu ovom pitanju daje činjenica da se Crna Gora nalazi u procesu pristupanja Evropskoj uniji, gdje se od institucija očekuju visok nivo transparentnosti, efikasnosti i odgovornosti u radu.
Evropska komisija kroz pregovarački proces kontinuirano prati funkcionisanje institucija, primjenu zakona, inspekcijski nadzor, borbu protiv sive ekonomije, zaštitu potrošača, bezbjednost hrane, zaštitu životne sredine i efikasnost državne uprave.
Upravo zbog toga javno izvještavanje o radu inspekcija predstavlja važan pokazatelj institucionalne odgovornosti i sposobnosti države da obezbijedi efikasnu primjenu zakona.
Javnost ima pravo da zna
Građani, privreda i turisti imaju legitimno pravo da budu blagovremeno informisani o tome:
koliko je kontrola izvršeno;
u kojim oblastima su utvrđene nepravilnosti;
koje mjere su izrečene;
da li su otklonjeni uočeni nedostaci;
da li postoje povećani rizici po zdravlje i bezbjednost građana.
Takve informacije ne služe stvaranju senzacionalizma, već predstavljaju osnov odgovornog upravljanja rizicima i preventivnog djelovanja institucija.
U slučaju ozbiljnog incidenta koji bi mogao ugroziti zdravlje ili bezbjednost većeg broja građana ili turista, postavljaće se pitanje da li su nadležni organi preduzeli sve zakonom propisane preventivne mjere i da li je inspekcijski nadzor sprovođen kontinuirano, planski i na osnovu procjene rizika.
Inspekcijski nadzor predstavlja jedan od najvažnijih mehanizama zaštite javnog interesa. Njegova svrha nije samo otkrivanje i sankcionisanje nepravilnosti, već prije svega njihovo sprečavanje kroz kontinuirano prisustvo na terenu, procjenu rizika, preventivno djelovanje i transparentno izvještavanje javnosti.
Redakcijski stav je da bi sve inspekcijske službe, u skladu sa principima dobre uprave i otvorenosti institucija, trebalo da tokom turističke sezone u redovnim intervalima objavljuju podatke o svom radu. Time bi doprinijele jačanju povjerenja građana, unapređenju pravne sigurnosti i potvrdi da država aktivno štiti javni interes u periodu kada je Crna Gora domaćin stotinama hiljada turista.
ETOportal / Redakcija
