Britanski hirurzi napravili su novi korak u primjeni vještačke inteligencije u operacionoj sali. Četrdesetosmogodišnji Rhys Hibbert postao je prvi pacijent na svijetu kojem je tumor na mozgu uklonjen tokom operacije u kojoj je vještačka inteligencija u realnom vremenu analizirala sliku sa operativnog polja i pomagала hirurzima da prepoznaju strukture koje moraju biti izbjegnute.
Piše: Nataša Goleš
Operacija je izvedena u maju u Nacionalnoj bolnici za neurologiju i neurohirurgiju u Londonu, koja je dio Univerzitetske bolnice Londonskog koledža. Iako se vještačka inteligencija već koristi u medicini za analizu snimaka, postavljanje dijagnoza i planiranje liječenja, ovo je prvi put da je takav sistem korišćen uživo, tokom neurohirurške operacije na pacijentu, kako bi hirurzima pružao dodatne informacije u samom trenutku kada donose odluke.
Hibert je imao oko 11 milimetara velik tumor na hipofizi, žlijezdi veličine klikera smještenoj u bazi mozga, veoma blizu krvnih sudova i nerava odgovornih za vid. Tumor je počeo da pritiska optičke nerve, zbog čega je pacijent postepeno gubio periferni vid, a ljekari su upozoravali da bi bez operacije mogao potpuno oslijepiti.
Posebnost ove operacije nije bila u tome što je vještačka inteligencija „preuzela“ hirurga, već upravo u suprotnom. Ljekari su sve vrijeme imali kontrolu nad operacijom, dok je AI sistem na drugom ekranu analizirao video-snimak sa endoskopske kamere i u realnom vremenu označavao područja u kojima se nalaze krvni sudovi i nervi koje treba sačuvati.
Takva pomoć može biti posebno značajna kod operacija baze mozga, gdje razlika od svega nekoliko milimetara može imati ozbiljne posljedice. Hirurzi se inače u velikoj mjeri oslanjaju na prethodno urađene snimke i vlastito iskustvo kako bi tokom operacije procijenili položaj osjetljivih struktura, dok je novi sistem zamišljen kao svojevrsni dodatni „par očiju“ koji informacije daje upravo tokom samog zahvata.
Tehnologija je razvijana na Univerzitetskom koledžu London i godinama je testirana u istraživačkom okruženju. Sistem je treniran na stotinama snimaka operacija tumora hipofize, na kojima su istraživači označavali krvne sudove, nerve i druge važne anatomske strukture kako bi AI naučio da ih prepoznaje. Cilj nije bio da vještačka inteligencija zamijeni neurohirurga, već da mu tokom složenog zahvata pruži dodatnu, što precizniju informaciju.
Za Hiberta je rezultat bio posebno važan. Nakon operacije rekao je da mu se vid dramatično poboljšao, a u roku od nedjelju dana mogao je samostalno da hoda bez naočara i štapova. U narednim nedjeljama nastavio je da primjećuje poboljšanje vida, dok su se povukli i drugi simptomi koji su ga pratili prije operacije.
„Prvi pacijent“ ipak ne znači da je vještačka inteligencija prvi put u istoriji korišćena u liječenju tumora mozga. AI se već godinama koristi za analizu CT i MR snimaka, otkrivanje promjena na mozgu i pomoć u dijagnostici, a postoje i raniji slučajevi u kojima su algoritmi učestvovali u prepoznavanju tumora. Ono što ovaj slučaj izdvaja jeste korišćenje AI sistema direktno tokom operacije, na živom pacijentu, sa analizom hirurške slike u realnom vremenu.
Tim koji je izveo operaciju sada planira veće kliničko ispitivanje kako bi se utvrdilo koliko ovakav sistem može pouzdano da poboljša bezbjednost i preciznost neurohirurških zahvata. Ako se tehnologija pokaže uspješnom i u većem broju operacija, mogla bi postati dio šireg trenda u kojem vještačka inteligencija neće zamjenjivati ljekare, već će tokom najzahtjevnijih medicinskih procedura djelovati kao dodatni izvor informacija u rukama stručnjaka.
Ovaj slučaj zato nije priča o tome da je mašina „operisala čovjeka“, već o trenutku u kojem je vještačka inteligencija prvi put dobila mjesto uz hirurga u realnom vremenu — i pokazala kako bi budućnost medicine mogla izgledati kada se ljudsko iskustvo i sposobnost AI sistema za obradu ogromne količine podataka spoje u istoj operacionoj sali.
Izvor/University College London Hospitals – zvanično saopštenje o prvoj operaciji uz AI
ETOportal
