Evropska automobilska i prerađivačka industrija, decenijama sinonim za tehnološku izvrsnost, kvalitet i globalnu konkurentnost, suočava se sa jednom od najvećih strukturnih promjena u savremenoj ekonomskoj istoriji. Najnoviji podaci pokazuju da Kina ubrzano preuzima vodeću poziciju u globalnoj proizvodnji automobila, dok evropski proizvođači bilježe kontinuirani pad tržišnog udjela. Dok su 2019. godine Evropa i Kina učestvovale sa približno četvrtinom svjetske proizvodnje automobila, kineski udio je do 2025. porastao na gotovo 40 odsto, dok je evropski pao na oko 18 procenata, potvrđuju podaci Evropskog udruženja proizvođača automobila (ACEA). Takav trend predstavlja mnogo više od statističke promjene – riječ je o dubokoj transformaciji globalne industrijske ravnoteže, u kojoj Kina iz uloge proizvodnog centra prerasta u tehnološkog lidera.
Promjena odnosa snaga rezultat je dugoročne kineske industrijske strategije usmjerene ka sektorima visoke dodate vrijednosti. Analitičari Gordon Hanson i David Autor ukazuju da kineski razvoj više nije zasnovan na jeftinoj radnoj snazi, već na intenzivnim ulaganjima u vještačku inteligenciju, robotiku, mikroprocesore, telekomunikacije, vazduhoplovnu industriju, kao i nuklearne i fuzione tehnologije. Sličnu ocjenu donosi i francuski Le Monde u analizi pod naslovom Kako Kina preuzima Evropu, navodeći da su evropske kompanije godinama kinesko tržište posmatrale kao motor sopstvenog rasta, istovremeno potcjenjujući brzinu kojom je Peking izgradio sopstvene globalno konkurentne industrijske gigante. Dodatnu zabrinutost izazivaju procjene da je gotovo trećina radnih mjesta u evropskoj industriji izložena rastu kineskog izvoza, dok analitičari Reuters Breakingviewsa ocjenjuju da kinesku konkurentsku prednost, osim državne podrške, oblikuju ubrzana tehnološka modernizacija i valutna politika koja dodatno jača izvoznu konkurentnost.
U Briselu se zato kineski industrijski uspon više ne posmatra isključivo kao trgovinsko pitanje, već kao jedno od ključnih strateških izazova evropske ekonomije. Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen još je 2023. godine predstavila koncept „de-riskinga“, kojim Evropska unija nastoji da smanji ekonomsku zavisnost od Kine bez potpunog prekida poslovnih veza, za razliku od američkog modela „decouplinga“, koji podrazumijeva znatno snažnije razdvajanje dvije ekonomije u strateškim sektorima. Sve češća upozorenja evropskih zvaničnika da kineski višak proizvodnih kapaciteta potiskuje domaću industriju potvrđuju da se pred Evropskom unijom nalazi ozbiljan izazov – očuvati konkurentnost u tehnološkoj trci koja će u narednim godinama u velikoj mjeri odrediti budući ekonomski uticaj najvećih svjetskih ekonomija.
ETOportal / V.M.
