Na sjeveru Aljaske događa se neobična promjena koju naučnici posljednjih godina sve intenzivnije prate. Više od 200 rijeka i potoka, odnosno vodotoka i slivova, koji su nekada imali bistru vodu, danas na pojedinim dionicama poprimaju izrazitu narandžasto-rđavu boju.
Promjena je posebno uočljiva u planinskom području Brooks Range, gdje su istraživači zabilježili sve veći broj takozvanih „rđavih rijeka“. NASA navodi da su satelitska, vazdušna i terenska posmatranja na području dugom više od 1.000 kilometara pokazala promjene u više od 200 slivova. Većina njih promijenila je izgled tokom posljednjih desetak godina.
Prvi detaljniji rezultati istraživanja objavljeni su 2024. godine, kada su naučnici dokumentovali 75 potoka koji su iz bistre vode prešli u narandžastu. Kasnija posmatranja, uključujući analizu satelitskih snimaka, proširila su broj poznatih lokacija na više od 200.
Iza neobične boje krije se ozbiljan prirodni proces. Naučnici smatraju da je jedan od ključnih faktora otapanje permafrosta, odnosno trajno zamrznutog tla. Kada se tlo zagrijava i odmrzava, minerali koji su decenijama ili duže bili zarobljeni u njemu postaju izloženi vodi i vazduhu. Među njima se nalazi i gvožđe, koje oksidacijom može da poprimi karakterističnu narandžasto-rđavu boju.
Međutim, problem nije samo estetski. Istraživanja pokazuju da narandžasti vodotoci mogu imati veću koncentraciju gvožđa i drugih metala, nižu pH vrijednost, veću zamućenost i manje rastvorenog kiseonika u odnosu na obližnje bistre vodotoke. U takvim uslovima mijenja se kvalitet vode i životna sredina za ribe i sitne organizme koji žive u vodi.
Studija objavljena u časopisu Communications Earth & Environment pokazala je i značajno smanjenje raznovrsnosti vodenih beskičmenjaka i brojnosti riba u nekim zahvaćenim vodotocima. Naučnici upozoravaju da posljedice mogu biti važne i za ruralne zajednice koje zavise od arktičkih voda i ribarstva.
Posebno zabrinjava činjenica da se promjena nije pojavila samo na jednoj ili nekoliko lokacija. Satelitski snimci pokazuju da se fenomen prostire na velikom području, dok poređenje starijih i novijih snimaka ukazuje da su pojedini vodotoci počeli da „rđaju“ tokom posljednjih nekoliko godina.
Istraživanja još traju i naučnici nastoje da preciznije utvrde sve procese koji dovode do promjene hemije vode. Za sada, međutim, postoji jasna veza između zagrijavanja Arktika, otapanja permafrosta i promjena koje se dešavaju u pojedinim rijekama i potocima Aljaske.
Ono što na prvi pogled izgleda kao neobična boja vode tako postaje još jedan pokazatelj koliko brzo promjene u arktičkom okruženju mogu uticati na ekosisteme koji su dugo smatrani jednim od najnetaknutijih na planeti.
ETOportal
