Godišnji izvještaj Parlamentarna skupština NATO-a za 2025. godinu donosi uravnoteženu, ali nedvosmislenu ocjenu stanja na Zapadnom Balkanu, uprkos vidljivim transformacijama u posljednje tri decenije, region ostaje opterećen neriješenim pitanjima i sporovima koji generišu opasne tenzije i potencijalne bezbjednosne rizike.
U dokumentu, objavljenom u godini kada Skupština obilježava 70 godina postojanja, ali i tri decenije od potpisivanja Dejtonski mirovni sporazum, konstatuje se da taj sporazum i dalje predstavlja temelj institucionalne stabilnosti Bosne i Hercegovine i šireg regionalnog poretka. Međutim, istovremeno se upozorava da formalni okvir mira nije dovoljan ukoliko izostane kontinuirana politička konsolidacija i funkcionalnost institucija.
Poziv na konsolidaciju i političku odgovornost
U dijelu izvještaja posvećenom Zapadnom Balkanu, saveznici se pozivaju da intenziviraju napore u cilju učvršćivanja trajne stabilnosti, ekonomskog prosperiteta i evroatlantske integracije regiona. Takva formulacija ukazuje na zabrinutost da bez snažnijeg angažmana međunarodne zajednice može doći do produbljivanja postojećih političkih blokada i jačanja centrifugalnih tendencija.
Posebnu pažnju izazvalo je proljećno zasjedanje koje je organizovala delegacija Sjedinjene Američke Države, sa kojeg je upućena zajednička poruka predsjednika Skupštine Markosa Perestrela i američkog kongresmena Majkla R. Tarnera. U izjavi je zatraženo da vlade država članica pojačaju pritisak na pojedince i institucije koje dovode u pitanje dejtonsku arhitekturu i da hitno obnove napore ka demokratskoj konsolidaciji i punoj normalizaciji odnosa u regionu.
Takva formulacija, u diplomatskom jeziku NATO-a, predstavlja jasno upozorenje da su određeni politički procesi u regionu percipirani kao potencijalna prijetnja stabilnosti.
Bezbjednosna dimenzija i evropski kontekst
Na godišnjem zasjedanju u Ljubljani u oktobru, Parlamentarna skupština NATO-a ponovila je čvrstu posvećenost dugoročnoj stabilnosti Zapadnog Balkana. Slovački poslanik Tomaš Valašek upozorio je da bi eventualno ponovno izbijanje sukoba u regionu predstavljalo ozbiljan udarac ukupnoj evropskoj bezbjednosnoj arhitekturi.
Takva ocjena dobija dodatnu težinu u svjetlu šireg bezbjednosnog okruženja na kontinentu, obilježenog ratom u Ukrajini i redefinisanjem strateških prioriteta Alijanse. Zapadni Balkan se u tom kontekstu posmatra kao prostor u kojem se prelamaju interesi velikih sila, ali i testira otpornost demokratskih institucija.
Tri decenije nakon Dejtona, Zapadni Balkan više nije prostor otvorenog konflikta, ali ostaje region u kojem institucionalna krhkost, neriješeni bilateralni sporovi i povremena retorika podjela održavaju stanje političke neizvjesnosti. Izvještaj Parlamentarne skupštine NATO-a stoga se može čitati kao preventivno upozorenje, stabilnost se ne podrazumijeva, već se mora kontinuirano graditi.
Poruka saveznika je jasna, bez odgovorne domaće politike, snažnih institucija i kredibilne perspektive integracije, postojeće tenzije mogu prerasti u ozbiljnije bezbjednosne izazove. Upravo zato Zapadni Balkan ostaje visoko na agendi evroatlantskih struktura ne samo kao pitanje regionalne, već i šire evropske stabilnosti.
ETOportal / V.M.
