Vlatko Gilić, istaknuti crnogorski reditelj i scenarista, preminuo je u 92. godini.
Gilić je bio jedan od najznačajnijih autora crnogorske i jugoslovenske kinematografije, čije je stvaralaštvo obilježeno prepoznatljivim autorskim izrazom, vizuelnom preciznošću i snažnim filmskim jezikom. Njegova djela ostavila su značajan trag ne samo u regionalnoj, već i u svjetskoj filmskoj umjetnosti.
Rođen je 1. januara 1935. godine u Podgorici. Završio je Arhitektonski fakultet u Beogradu, ali je profesionalni put ubrzo usmjerio ka filmu. Arhitektonsko obrazovanje bilo je vidljivo i u njegovom rediteljskom rukopisu, koji su odlikovali pažljivo komponovani kadrovi, izražena vizuelna disciplina i upečatljiva autorska poetika.
Filmovi nagrađivani širom svijeta
Od 1966. do 1973. godine, u produkciji „Dunav filma“, snimio je niz kratkih dokumentarnih i igranih ostvarenja prema sopstvenim scenarijima. Njegovi filmovi osvajali su priznanja na nekim od najznačajnijih međunarodnih filmskih festivala.
Dobitnik je Srebrnog medvjeda na festivalu u Zapadnom Berlinu, dva Gran prija u Oberhauzenu, kao i glavnih nagrada na festivalima u Lajpcigu, Belvjuu i Melburnu. Bio je nominovan i za nagradu Zlatni globus.
Među njegovim najpoznatijim kratkim filmovima nalaze se „Mala svjetlost“, „Povratak na rodno drvo“, „Homo sapiens“, „In continuo“, „Ljubav“ i „Moć“.
Gilić je potpisao scenario i režiju dva dugometražna igrana filma – „Kičma“ i „Dani od snova“. Oba ostvarenja prikazana su na Filmskom festivalu u Kanu.
Film „Kičma“ našao se 1977. godine u konkurenciji za Zlatnu palmu, dok je „Dani od snova“ 1980. prikazan u programu „Izvjestan pogled“.
Među najznačajnijim svjetskim rediteljima
Američka televizijska mreža NBC uvrstila je Gilića 1980. godine među 50 najznačajnijih reditelja u istoriji svjetske kinematografije.
Na toj listi našao se uz autore poput Alfreda Hičkoka, Čarlija Čaplina, Orsona Velsa, Ingmara Bergmana, Federika Felinija, Akire Kurosave, Stenlija Kjubrika i Andreja Tarkovskog.
Bio je jedini autor iz jugoistočne Evrope koji je dobio takvo priznanje.
Nakon toga posvetio se obrazovanju novih generacija filmskih stvaralaca i pedagoškom radu na univerzitetima u zemlji i inostranstvu.
Bio je jedan od osnivača Katedre za režiju i redovni profesor na Akademiji umjetnosti u Novom Sadu. Za profesora emeritusa izabran je 2011. godine.
Odlaskom Vlatka Gilića, crnogorska i regionalna kultura izgubile su autora čiji je filmski opus prevazilazio nacionalne i regionalne okvire. Njegova ostvarenja, prepoznatljiva po originalnom vizuelnom izrazu i autorskoj dosljednosti, ostaju trajni dio filmskog nasljeđa.
ETOportal / V.M.
