Crnogorski privredni sistem ušao je u zonu pojačane pravne nesigurnosti nakon isteka roka za usklađivanje poslovanja privrednih društava sa novim Zakonom o privrednim društvima. Time je otvoreno ključno pitanje pravnog statusa, zakonitosti upravljačkih struktura i validnosti odluka u velikom broju društava, naročito onih u vlasništvu države i jedinica lokalne samouprave, gdje se prepliću odredbe više sistemskih zakona. Poseban problem nastaje u slučaju lokalnih javnih preduzeća, jer se njihovi statuti i modeli upravljanja ne mogu jednostavno uskladiti sa novim zakonskim rješenjima, a da se istovremeno ne naruše odredbe Zakona o lokalnoj samoupravi, Zakona o finansiranju lokalne samouprave, Zakona o državnoj imovini, Zakona o radu i Zakona o sprečavanju korupcije.
U pravnoj teoriji i praksi, ovakva situacija može proizvesti tzv. koliziju normi, u kojoj privredna društva formalno postoje, ali njihovi organi upravljanja djeluju bez jasnog pravnog uporišta, što dovodi u pitanje zakonitost donesenih odluka, uključujući finansijske i upravljačke akte. U krajnjem, to otvara rizik da pojedine odluke organa upravljanja budu osporene kao ništave ili rušljive, dok se istovremeno povećava izloženost odgovornih lica potencijalnoj prekršajnoj, građanskoj ili čak krivičnoj odgovornosti u zavisnosti od posljedica koje nastupe. Dodatno, finansijske institucije i poslovne banke u ovakvim okolnostima mogu ograničiti ili privremeno obustaviti određene transakcije, što bi u ekstremnom scenariju moglo dovesti do funkcionalne blokade pojedinih javnih preduzeća.
Poseban izazov predstavlja činjenica da je u brojnim opštinama proces usklađivanja ostao nedovršen, dok su pojedina društva, prema dostupnim informacijama, tek djelimično prilagodila statute novom zakonskom okviru. Time se stvara neujednačena praksa u kojoj ista pravna pravila proizvode različite institucionalne efekte u zavisnosti od lokalnog nivoa organizacije i političko-administrativne funkcionalnosti skupština opština. U pojedinim sredinama, nefunkcionisanje lokalnih parlamenata dodatno blokira imenovanja i usvajanje novih statuta, što u praksi znači da organi upravljanja nastavljaju da funkcionišu na osnovu akata čija je pravna usklađenost sporna ili nedovršena.
Prema standardima upravnog i privrednog prava, u ovakvim okolnostima zakonodavac je dužan da obezbijedi pravnu sigurnost kroz prelazne i zaštitne odredbe, kako bi se izbjegla situacija u kojoj formalni rokovi proizvode pravni vakuum sa direktnim posljedicama po kontinuitet poslovanja. U protivnom, dolazi do pravne nesigurnosti koja ne pogađa samo interne odnose u društvima, već i širi ekonomski sistem, uključujući javne finansije i izvršavanje obaveza prema zaposlenima i dobavljačima.
U tom kontekstu, pravni stručnjaci ukazuju da bi najracionalnije rješenje bilo hitno normativno intervencionisanje kroz odlaganje roka ili donošenje posebnih prelaznih odredbi koje bi omogućile kontinuitet rada postojećih organa upravljanja do potpunog usklađivanja sistema. Bez takvog rješenja, postoji realan rizik da se pravna nesigurnost prelije u operativnu blokadu, čije bi posljedice mogle biti i finansijske i institucionalne prirode, sa direktnim uticajem na funkcionisanje javnog sektora i stabilnost lokalnih budžeta.
ETO portal / mr Vojislav Marković
