Mitropolit Srpske pravoslavne crkve (SPC) u Crnoj Gori, Joanikije, odlikovao je Milorada Gogića, bivšeg predsjednika i sudiju Ustavnog suda, Ordenom Svetog Petra Drugog, koji je, prema riječima SPC-a, najveće odlikovanje ove vjerske organizacije.
Gogić je bio na čelu Ustavnog suda kada su se odlučivali slučajevi vezani za Temeljni ugovor između države i SPC-a. Sve žalbe na ovaj ugovor su odbačene, što je išlo u korist SPC-a, a Ugovor je proglašen u skladu sa Ustavom Crne Gore.
Mitropolit Joanikije je obrazložio da je Gogić odlikovan jer je „dijelio pravdu onako kako zakoni propisuju, a ne pod uticajem bilo koje politike ili zemaljskih moćnika“. Takođe, istakao je da je Gogić u služenju pravdi rukovodio božanskim i ljudskim zakonima.
Gogić je na čelo Ustavnog suda došao u januaru 2024. godine, ali se zadržao na toj funkciji samo nekoliko mjeseci jer je stekao uslov za starosnu penziju. Trenutno je stručni saradnik Andrije Mandića, predsjednika Skupštine i jednog od lidera stranke Demokratski front, koja je bliska SPC-u.
Temeljni ugovor: Zakon i kontroverze
Temeljni ugovor, koji reguliše odnose Crne Gore i SPC-a, potpisali su tadašnji crnogorski premijer Dritan Abazović i patrijarh SPC-a Porfirije u avgustu 2022. godine. Ovaj ugovor izazvao je duboke društvene i političke podjele. Potpisan je bez prethodne stručne rasprave, što je izazvalo kritike i optužbe da podriva državnost Crne Gore.
Podršku ugovoru dali su pripadnici prosrpskih partija, smatrajući da ispravlja dugogodišnju nepravdu prema SPC-u. S druge strane, procrnogorske stranke smatrale su da ugovor ugrožava sekularni karakter države, jer omogućava SPC-u privilegije koje nisu u skladu sa Ustavom Crne Gore.
Ugovor priznaje SPC-u pravni subjektivitet, koji je šest vekova duži od onog koji ima u Srbiji, obavezuje državu da uknjiži nepokretnosti u vlasništvu SPC-a bez dokaza o vlasništvu, te otvara mogućnost uvođenja vjeronauke u škole. Takođe, zabranjuje državnim organima da preduzimaju bezbjednosne mjere u crkvenim objektima bez prethodnog odobrenja crkvenih vlasti.
Istorija pregovaranja o Temeljnom ugovoru
Pitanje Temeljnog ugovora počelo je 2012. godine, kada je mitropolit Amfilohije uputio Vladi Crne Gore prijedlog ugovora, na koji nije dobio odgovor. Tokom vlasti Demokratske partije socijalista (DPS), zakon o slobodi vjeroispovijesti iz 2019. godine izazvao je protivljenje SPC-a, što je dovelo do masovnih protesta, poznatih kao litije. Ovi protesti su doprinijeli smjeni vlasti DPS-a u avgustu 2020. godine.
Nakon smrti mitropolita Amfilohija, na čelo Mitropolije je došao Joanikije, koji je, uz velike policijske snage, ustoličen na Cetinju 5. septembra 2021. godine.
