Slovenci odlučuju o pravu državljana trećih zemalja da glasaju na lokalnim izborima. U fokusu su migracije, integracija i politička prava
Slovenija u nedjelju izlazi na referendum o političkom pravu koje je gotovo četvrt vijeka dio njenog lokalnog izbornog sistema. Građani će se izjašnjavati o tome da li državljanima trećih zemalja treba ukinuti pravo glasa na lokalnim izborima. Inicijativu je pokrenula desničarska opozicija. Njeni predstavnici tvrde da je rast broja stranih državljana sa biračkim pravom umanjio neposredan uticaj slovenskih građana na odlučivanje u lokalnim zajednicama. Prema njihovom stavu, politička prava trebalo bi da budu vezana za državljanstvo, odnosno da se stiču naturalizacijom. Predložena promjena značila bi da bi na opštinskim izborima pravo glasa zadržali državljani Slovenije i drugih članica Evropske unije, dok bi državljani zemalja izvan EU bili isključeni. Time bi se promijenio sistem uveden 2002. godine, kojim je građanima trećih zemalja sa najmanje pet godina stalnog boravka omogućeno da učestvuju na lokalnim izborima. Referendum je savjetodnog karaktera i njegov ishod nije direktno obavezujući za parlament. Ipak, politička težina glasanja daleko je veća od njegovog formalnog statusa.
Spor oko biračkog prava otvorio je šire pitanje odnosa Slovenije prema doseljenicima koji godinama žive u zemlji. Desničarska opozicija referendum predstavlja kao pitanje zaštite političkog uticaja domaćeg stanovništva. Vladajuća koalicija i organizacije za zaštitu ljudskih prava upozoravaju na moguću političku marginalizaciju ljudi koji rade, plaćaju poreze i žive u slovenačkim opštinama, ali nemaju državljanstvo. Posebno mjesto u toj raspravi imaju građani Bosne i Hercegovine. Prema podacima slovenačkog Statističkog zavoda, oni čine najveću grupu stranih državljana među doseljenicima. Slijede građani Kosova, Srbije, Sjeverne Makedonije i Ukrajine. Za mnoge od njih lokalno biračko pravo nije samo formalna privilegija. Ono predstavlja mogućnost da učestvuju u odlučivanju o sredinama u kojima rade, školuju djecu i podmiruju lokalne obaveze. Ukoliko birači podrže ukidanje tog prava, a parlament potom izmijeni zakon, desetine hiljada ljudi mogle bi izgubiti mogućnost da glasaju na lokalnim izborima. Time bi referendum mogao postati važan test slovenačkog modela integracije. Pitanje više nije samo ko može da glasa. Pitanje je i da li dugogodišnji život u jednoj zajednici, rad i plaćanje poreza stvaraju dovoljno snažan osnov za političko učešće ili je državljanstvo jedina legitimna granica biračkog prava.
Referendum o biračkom pravu dio je šireg referendumskog dana u Sloveniji. Građani će se izjašnjavati i o izmjenama Zakona o parlamentarnoj istrazi, kao i na tri savjetodavna referenduma koja se odnose na finansiranje javnog servisa, uslovljavanje socijalne pomoći radom u zajednici i politička prava državljana trećih zemalja. Tako je pitanje lokalnog biračkog prava ušlo u širi politički sukob oko migracija, socijalne politike i odnosa prema strancima. Ishod neće automatski promijeniti zakon. Ali može promijeniti političku računicu. Ukoliko većina podrži restriktivniji model, slovenački parlament naći će se pod pritiskom da tu odluku pretoči u zakonske izmjene. Tada bi posljedice bile konkretne. Građani trećih zemalja sa stalnim boravkom izgubili bi pravo da neposredno odlučuju o lokalnim vlastima u sredinama u kojima žive. Za Sloveniju bi to bio zaokret u odnosu na sistem koji je na snazi od 2002. godine. Za desetine hiljada doseljenika referendum bi mogao značiti gubitak jednog od rijetkih političkih prava koje imaju bez slovenačkog državljanstva,
Izvor : STA / slovenačka Državna izborna komisija (DVK) / Demokracija
ETOportal / V.M.
