Protesti mladih u Francuskoj i Španiji otvaraju pitanje stanovanja, obrazovanja i povjerenja u politiku. Može li se evropsko nezadovoljstvo preliti i na Crnu Goru?
Evropa ponovo sluša glas mladih. Ovoga puta on dolazi iz škola i sa ulica Francuske, ali i iz stambenih protesta u Španiji. U Francuskoj su srednjoškolci počeli da blokiraju škole zbog manjka nastavnika, loše infrastrukture, pretrpanih učionica i nejednakih uslova obrazovanja. Pokret se proširio na više od hiljadu škola. Protesti su prerasli školsko pitanje i postali izraz šireg nezadovoljstva javnim uslugama i osjećaja da nova generacija nasljeđuje društvo u kojem su osnovne šanse sve manje jednake. U Španiji je druga tačka pucanja, stan. Hiljade građana protestuju zbog cijena najma, nedostatka stanova i sve težeg osamostaljivanja mladih. Podaci španskog zavoda za statistiku pokazuju da je 44,3 odsto mladih od 26 do 34 godine tokom 2025. živjelo sa roditeljima. Gotovo polovina njih navela je da ne može da priušti kupovinu ili iznajmljivanje stana. Dvije zemlje imaju različite probleme. Suština je slična. Mladi sve teže vjeruju da će obrazovanje, rad i trud automatski voditi ka samostalnom životu.
To nije samo francuski ili španski problem. Evropski parlament je u istraživanju mladih utvrdio da su rast cijena i troškovi života najveća briga za 40 odsto ispitanika od 16 do 30 godina. Slijede klima, ekonomija i radna mjesta, obrazovanje i stanovanje. Još je važniji podatak da je pitanje stanovanja postalo evropsko političko pitanje. U Evropskoj uniji 27 odsto mladih od 15 do 29 godina živi u prenatrpanim domaćinstvima, dok više od deset odsto mladih od 20 do 29 godina troši više od 40 odsto prihoda na stanovanje. Zato se francuske i španske ulice ne mogu posmatrati kao izolovani incidenti. One pokazuju šta se događa kada generacija zaključi da joj društvo nudi obrazovanje bez sigurnosti, posao bez dovoljnog prihoda i slobodu bez mogućnosti da napusti roditeljski dom. Tada političko nezadovoljstvo postaje mnogo dublje. Centrističke partije gube dio prostora. Populisti ga koriste. Desnica poručuje da je sistem izgubio kontrolu. Ljevica traži veću ulogu države. Između njih ostaje mlada generacija koja traži nešto mnogo jednostavnije, da poslije škole može da planira život. Upravo zato postoji realna mogućnost da se slični procesi pojave i u drugim evropskim društvima. Ne moraju imati iste parole. Ne moraju početi na isti način. Dovoljno je da postoji isti osjećaj blokirane budućnosti.
Crna Gora taj proces ne bi trebalo da posmatra sa strane jer i ovdje postoje elementi istog problema. Mladi žele obrazovanje koje vodi ka poslu. Žele posao koji omogućava samostalan život. Žele stan koji ne postaje nedostižan prije nego što uopšte počnu da rade. Država već subvencioniše smještaj i ishranu učenika i studenata, a za školsku i studijsku 2025/26. godinu učešće u smještaju i ishrani u domovima iznosi 40 eura mjesečno. Povećane su i studentske stipendije, dok su najavljivani dodatni modeli studentskog rada. To su važne mjere, ali nijesu dovoljne ako mlada osoba poslije školovanja ne vidi realnu mogućnost da ostane, radi i živi od svog rada. Lekcija iz Francuske i Španije zato nije da će se „revolucija“ nužno preliti na Crnu Goru. Mnogo je ozbiljnija druga poruka. Kada stan, škola i pristojan posao postanu privilegija, nezadovoljstvo prestaje biti generacijsko pitanje i postaje politički problem. Evropa je to već počela da razumije. Crna Gora još ima vremena da reaguje prije nego što pitanje budućnosti mladih postane pitanje njihove odluke da tu budućnost potraže negdje drugo.
ETOportal / V.M.
