Svaka namirnica koja završi u kanti za otpatke predstavlja dvostruki gubitak – za porodični budžet i za životnu sredinu. Dok rast cijena hrane opterećuje standard građana, značajne količine potpuno ispravnih namirnica i dalje završavaju kao otpad zbog neplanske kupovine, nepravilnog skladištenja ili pogrešnog tumačenja oznaka o roku trajanja. Evropska komisija procjenjuje da se u državama Evropske unije godišnje baci oko 60 miliona tona hrane, odnosno približno 130 kilograma po stanovniku, dok je oko deset odsto ukupno dostupne hrane namijenjene potrošačima izgubljeno ili bačeno. Istovremeno, milioni građana suočavaju se sa rizikom od siromaštva i prehrambene nesigurnosti, što ovom problemu daje i snažnu društvenu dimenziju.
Prema podacima nadležnih institucija u Hrvatskoj, tokom prošle godine odbačeno je više od 221.000 tona otpada od hrane, odnosno oko 57 kilograma po stanovniku, pri čemu se gotovo polovina odnosi na jestive namirnice koje su mogle biti iskorišćene. U poređenju sa tim pokazateljima, procjene za Crnu Goru ukazuju na približno četvrtinu manje bačene hrane po stanovniku, ali stručnjaci upozoravaju da taj podatak ne predstavlja razlog za zadovoljstvo. Naprotiv, rast potrošnje, razvoj maloprodajnih lanaca i promjene životnih navika mogu dovesti do povećanja količina otpada ukoliko se ne uspostave efikasnije mjere prevencije i edukacije potrošača.
Stručnjaci za bezbjednost hrane ističu da najveći dio problema nastaje prije samog odlaska u prodavnicu. Kupovina bez plana često rezultira impulsivnim odlukama, dok promotivne akcije poput „tri za cijenu dva“ ili velika porodična pakovanja nerijetko podstiču nabavku količina koje domaćinstva ne uspiju da iskoriste prije isteka roka trajanja. Dodatni problem predstavlja nepravilno čuvanje hrane. Prekid takozvanog „hladnog lanca“ tokom transporta od prodavnice do kuće, previsoka temperatura u frižideru, neadekvatno odmrzavanje mesa ili nepravilno skladištenje ostataka obroka značajno povećavaju rizik od kvarenja namirnica. Posebnu pažnju zahtijeva i razumijevanje oznaka „upotrijebiti do“, koja se odnosi na bezbjednost proizvoda, i „najbolje upotrijebiti do“, koja označava očuvanje kvaliteta, ali ne znači nužno da hrana nakon tog datuma nije bezbjedna za upotrebu ako je pravilno čuvana.
Upravo zbog toga, Evropska unija kroz svoje politike održive proizvodnje i potrošnje sprovodi kampanje usmjerene na smanjenje bacanja hrane, podstičući države članice da razvijaju edukativne programe za građane, unapređuju doniranje viškova hrane i promovišu racionalno planiranje kupovine. Među preporukama koje se izdvajaju kao najefikasnije nalaze se sedmično planiranje obroka, provjera sadržaja frižidera prije odlaska u kupovinu, korišćenje liste za nabavku, pravilno zamrzavanje viškova hrane i primjena pravila „prvo uneseno – prvo iskorišćeno“. Iskustva država poput Danske i Francuske pokazuju da se kombinacijom edukacije građana, odgovornijeg poslovanja trgovinskih lanaca i doniranja hrane humanitarnim organizacijama količina otpada može značajno smanjiti.
Za Crnu Goru, gdje rast cijena osnovnih životnih namirnica sve više opterećuje kućne budžete, odgovornije upravljanje hranom predstavlja mnogo više od pitanja dobre organizacije. Svaki kilogram sačuvane hrane znači manji finansijski izdatak za porodicu, manje opterećenje za komunalni sistem i nižu emisiju gasova sa efektom staklene bašte nastalih razgradnjom otpada. U vremenu kada se održivi razvoj nalazi među ključnim evropskim prioritetima, promjena svakodnevnih navika – od planske kupovine do pravilnog čuvanja namirnica – postaje jedan od najjednostavnijih, ali i najefikasnijih načina da građani istovremeno zaštite sopstveni budžet, javno zdravlje i životnu sredinu.
ETOportal / mr Vojislav Marković
