Francuski sud u Bajonu priznao je rak dojke bivše stjuardese kompanije Air France, 59-godišnje Sophie Lainault, kao profesionalnu bolest, u presudi koja bi mogla imati značaj i za druge članove kabinskog osoblja.
Lainault je više od dvije i po godine vodila pravnu borbu kako bi dokazala da je njena bolest povezana sa uslovima rada, a sud je početkom jula prihvatio da se rak dojke može dovesti u vezu sa profesionalnim rizicima kojima je bila izložena tokom višedecenijskog rada u avio-industriji.
U obrazloženju presude kao kancerogeni rizici povezani sa njenim zanimanjem navedeni su kosmičko zračenje, pasivno pušenje i dugotrajan noćni rad. Pušenje je na letovima Air Francea bilo dozvoljeno sve do 2000. godine, što znači da je Lainault tokom dijela svoje karijere radila u uslovima u kojima su članovi kabinskog osoblja bili izloženi i duvanskom dimu putnika.
Lainault je u periodu od 1989. do 2019. godine provela oko 12.600 sati u vazduhu, a više od polovine tog vremena odnosilo se na noćne letove. Kao članica kabinskog osoblja, a kasnije i menadžerka kabinskog osoblja, često je radila na dugolinijskim letovima, uključujući rute na velikim visinama i preko sjevernih područja, gdje je izloženost kosmičkom zračenju veća.
Kosmičko zračenje predstavlja oblik jonizujućeg zračenja kojem su ljudi na zemlji prirodno izloženi, ali se njegova količina povećava sa visinom, zbog čega članovi avionske posade tokom dugotrajnog rada u vazduhu primaju veće doze nego ljudi koji većinu vremena provode na zemlji.
Dodatnu pažnju na ovaj problem privukla je nova studija istraživača sa Harvard Medical School, objavljena 17. avgusta u časopisu JAMA Internal Medicine, koja je analizirala podatke o više od 12,7 miliona preminulih osoba iz Sjedinjenih Američkih Država, raspoređenih u 503 zanimanja. Među njima je bilo oko 14.000 pilota i više od 7.000 stjuardesa.
Prema rezultatima istraživanja, stjuardese su imale najveći, a piloti drugi najveći udio smrti od karcinoma koji su u studiji klasifikovani kao povezani sa zračenjem. Takvi karcinomi činili su oko 6,9 odsto svih smrti među stjuardesama i 6,7 odsto među pilotima.
Istraživači su posebno analizirali karcinome dojke, centralnog nervnog sistema, prostate, melanom, leukemiju i druge vrste raka koje mogu biti povezane sa izloženošću jonizujućem zračenju. Kod stjuardesa su pronađene statistički značajno veće stope smrtnosti od raka dojke, karcinoma centralnog nervnog sistema i melanoma, dok je kod pilota zabilježena i veća smrtnost od leukemije.
Ipak, naučnici upozoravaju da rezultati ne znače da je kod svakog pojedinačnog člana posade zračenje uzrokovalo rak. Studija nije sadržala podatke o stvarnoj individualnoj dozi zračenja koju je svaka osoba primila, a istraživači navode i druge moguće faktore, uključujući poremećaj cirkadijalnog ritma zbog noćnog rada, promjene vremenskih zona i neredovne rasporede.
Presuda suda u Bajonu zato je značajna prvenstveno u pravnom smislu, jer je u konkretnom slučaju prihvaćeno da uslovi rada bivše stjuardese mogu predstavljati profesionalni rizik povezan sa njenom bolešću. Njena advokatica Elisabeth Leroux ocijenila je da bi odluka mogla otvoriti prostor za druge slične zahtjeve članova kabinskog osoblja.
Lainault, koja je trenutno u remisiji, nakon presude može ostvariti pravo na raniji odlazak u penziju, dok će joj dalji troškovi liječenja biti pokriveni kroz francuski zdravstveni sistem. Ona je poručila da se nada da će njena pravna pobjeda ohrabriti druge žene koje se do sada nijesu usuđivale da pokrenu slične postupke.
Kompanija Air France saopštila je da nije učestvovala u sudskom postupku i da nije imala uvid u obrazloženje presude, uz poruku da su zdravlje i bezbjednost zaposlenih njen apsolutni prioritet.
Presuda iz Francuske i nova američka studija tako su gotovo istovremeno otvorile šire pitanje profesionalnih rizika kojima su izloženi ljudi koji veliki dio karijere provode na velikim visinama, posebno zbog dugotrajne izloženosti kosmičkom zračenju, noćnog rada i poremećenog ritma spavanja.
ETOportal/N.G.
