Kanada nije evropska država, ne traži članstvo u Evropskoj uniji i ne želi da postane dio evropskih institucija na način na koji su to države članice. Ipak, Brisel je upravo Otavi ponudio nešto što do sada nije postojalo – mogućnost da Kanada postane prvi „pridruženi član“ Evropske unije.
Prijedlog je 16. septembra iznijela predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, tokom obraćanja Evropskom parlamentu. Ideja je da se odnosi EU i Kanade podignu na znatno viši nivo, kroz ono što je nazvano „Savezom za budućnost“. U planu su tješnje povezivanje u odbrani, energetici, tehnologiji, kritičnim mineralima, vještačkoj inteligenciji, kvantnim tehnologijama, sajber-bezbjednosti i trgovini.
Zašto baš sada?
Jedan od glavnih razloga je promjena međunarodnog ekonomskog i bezbjednosnog okruženja, uključujući sve složeniji odnos Kanade i Sjedinjenih Američkih Država. Kanada je snažno vezana za američko tržište, pa Otava posljednjih mjeseci nastoji da proširi ekonomske i strateške veze sa drugim partnerima.
Evropska unija u tome vidi priliku za obje strane. Kanada ima velike količine kritičnih sirovina, energente, razvijenu tehnološku industriju, značajan potencijal u oblasti vještačke inteligencije, kao i važan geografski položaj na Arktiku. EU, sa druge strane, nudi ogromno tržište, industrijsku bazu, istraživačke programe i razvijene trgovinske veze.
Saradnja, inače, nije počela ovog septembra. EU i Kanada već imaju sporazum o slobodnoj trgovini CETA, a trgovina robom između dvije strane porasla je 75 odsto za manje od deset godina, prema podacima Evropske komisije. Postoji i posebno partnerstvo u oblasti bezbjednosti i odbrane, dok je Kanada ove godine dobila mogućnost učešća u evropskim odbrambenim nabavkama kroz instrument SAFE.
Šta bi „pridruženo članstvo“ značilo?
Za sada – mnogo manje nego što riječ „članstvo“ može da sugeriše.
Kanada ne bi postala članica EU, ne bi dobila pravo glasa u evropskim institucijama i ne bi bila dio Evropske unije u punom smislu. Sam naziv „pridruženo članstvo“ trenutno nije definisan kao posebna kategorija u ugovorima EU, pa će tek pregovori pokazati kakav bi pravni oblik novi odnos mogao dobiti.
Postojeći evropski ugovori, međutim, omogućavaju EU da sa državama koje nijesu članice sklapa sporazume o pridruživanju. Zbog toga bi se veliki dio planirane saradnje mogao razvijati kroz posebne sporazume, bez stvaranja klasičnog članstva.
Odbrana i energija među ključnim oblastima
Posebna pažnja posvećena je odbrambenoj industriji. EU i Kanada već sarađuju u oblasti bezbjednosti, a novi plan predviđa još snažnije povezivanje odbrambenih industrija i lanaca snabdijevanja.
Važna je i energija. Evropska unija i Kanada već rade na jačanju transatlantske energetske saradnje, uključujući čistu energiju, elektroenergetske mreže i LNG. Kritični minerali i baterije takođe su među oblastima koje Brisel vidi kao strateški važne.
Zato ovo nije priča o tome da Kanada „ulazi u Evropu“. Riječ je o pokušaju da se napravi novi model saradnje između EU i velike zemlje koja je geografski preko Atlantika, ali sa kojom evropske države dijele brojne bezbjednosne, ekonomske i političke interese.
Ipak, prijedlog je tek na početku. O njegovom sadržaju moraju se dogovoriti Kanada i svih 27 članica EU, a ostaje otvoreno i pitanje koliko bi ovakav aranžman bio pravno i politički izvodljiv.
Drugim riječima, Brisel je otvorio vrata novoj vrsti odnosa sa Kanadom – ali tek predstoji da se vidi šta će se iza tih vrata zaista nalaziti.
ETOportal
