Američki predsjednik Donald Tramp ponovo je uzburkao međunarodnu scenu objavom na društvenoj mreži Truth Social, u kojoj je, između ostalog, indirektno optužio ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog za opstrukciju mirovnog sporazuma.
Prema informacijama koje prenose The Telegraph i Axios, američka administracija razmatra ozbiljnu ponudu: formalno priznavanje Krima kao dijela Ruske Federacije u zamjenu za prekid sukoba. Ukrajina je taj predlog odbacila kao neustavan i neprihvatljiv.
Takav potez bio bi presedan opasnih razmjera jer bi se time srušio temelj međunarodnog prava, konkretno Helsinški dokument iz 1975. godine, koji je nakon Drugog svjetskog rata stabilizovao Evropu. Priznavanje teritorijalnih promjena izvršenih silom ugrozilo bi svjetski poredak i dalo legitimitet secesionističkim težnjama u brojnim konfliktnim zonama – od Pridnjestrovlja i Sjevernog Kipra do Tajvana, Kašmira, Južne Osetije i Abhazije.
U okviru sedam tačaka mirovnog plana koji je iz Indije predstavio potpredsjednik SAD-a J. D. Vance, navodi se i:
- priznanje Krima kao ruskog teritorija;
- de facto priznavanje teritorija pod ruskom kontrolom;
poseban režim za nuklearnu elektranu u Zaporožju – formalno ukrajinska, ali pod američkom upravom;
- blokada ukrajinskog članstva u NATO-u;
- dozvoljen „neometan prolaz“ duž rijeke Dnjipro;
- ukidanje svih američkih sankcija Rusiji od 2014. godine;
- prešutna saglasnost za članstvo Ukrajine u EU – ali bez bezbjednosnih garancija.
Trampove izjave ukazuju na dublji strateški zaokret – povlačenje SAD-a iz uloge globalnog arbitra i prepuštanje evropske bezbjednosti samoj Evropi, ili eventualno Kini. International Crisis Group upozorava da bi druge sile, poput EU i Kine, mogle iskoristiti vakuum koji bi nastao povlačenjem SAD-a i preuzeti medijatorsku ulogu.
Kina, sa svojim ambicijama na Pacifiku i kompleksnim odnosima sa Tajvanom, već duže koristi ukrajinski konflikt kao odskočnu dasku za vlastiti diplomatski uzlet. Istovremeno, Evropa ostaje nemoćna i razjedinjena, suočena s realnošću da je njen uticaj na globalnom nivou sve manji.
Potencijalno priznanje Krima kao dijela Rusije od strane SAD-a ne bi bilo samo politički presedan, već i tektonska promjena međunarodnog poretka. Otvorila bi se Pandorina kutija koja bi mogla podstaći eskalaciju u mnogim drugim osjetljivim regijama svijeta, rušeći decenijama građene temelje međunarodne stabilnosti.
ETOportal/ mr Vojislav Marković
