Primjena novog Zakona o privrednim društvima, koji je stupio na snagu 1. januara 2026. godine, već u prvim mjesecima otvorila je niz praktičnih i institucionalnih dilema. Ono što je trebalo da bude važan korak ka modernizaciji korporativnog upravljanja u javnim i privatnim kompanijama, sada prijeti da se pretvori u ozbiljan administrativni problem za lokalna javna preduzeća, posebno u Glanom gradu, Podgorica.
Prema zakonskim odredbama, sva privredna društva bila su dužna da do 31. marta usklade svoje poslovanje sa novim pravilima koja donosi Zakon o privrednim društvima. To podrazumijeva usvajanje novih statuta, razrješenje postojećih izvršnih direktora, izbor novih rukovodilaca i promjenu upravljačke strukture, s obzirom na to da dosadašnji model odbora direktora u velikom broju slučajeva više nije prepoznat u istom obliku u novom zakonskom okviru.
Međutim, kako se rok približava, postaje jasno da će mnoge lokalne kompanije teško uspjeti da ispune propisane obaveze.
U slučaju gradskih preduzeća, ključnu ulogu u usvajanju novih statuta i imenovanju upravljačkih struktura ima lokalni parlament – Skupština Glavnog grada. Ipak, na sjednici zakazanoj za 19. mart takve tačke dnevnog reda nema. U politički osjetljivom trenutku, kada se u Podgorici već govori o mogućoj krizi vlasti i potencijalnoj blokadi rada skupštine, otvara se pitanje kakve bi posljedice institucionalni zastoj mogao imati po rad komunalnih sistema.
Riječ je o preduzećima koja čine okosnicu svakodnevnog funkcionisanja grada, od vodovoda i komunalne higijene do održavanja infrastructure, upravljanja sporckim objektima i zelenim površinama. Svaka pravna ili administrativna nejasnoća u njihovom statusu može imati dalekosežne posljedice po stabilnost sistema.
Suočena sa ovim problemom, Zajednica opština Crne Gore zatražila je odlaganje primjene zakonskih obaveza za dodatna tri mjeseca. Predložene dopune zakona nalaze se u skupštinskoj proceduri u Skupština Crne Gore, ali zasad nijesu uvrštene na dnevni red narednog zasijedanja.
Istovremeno, u proceduri je i novi Zakon o upravljanju društvima u državnom i opštinskom vlasništvu, koji bi po prvi put sistemski regulisao upravljanje javnim kompanijama. Ni taj akt, međutim, nije na dnevnom redu naredne parlamentarne sjednice, čime se dodatno produbljuje pravna neizvjesnost.
Dodatni izazov predstavlja tehnička infrastruktura sistema registracije. Prema važećim pravilima, sva dokumentacija, uključujući nove statute i podatke o upravljačkim strukturama, mora biti dostavljena elektronskim putem Centralnom registaru privrednih subjekata.
Problem nastaje jer elektronski sistem registracije trenutno ne funkcioniše u punom kapacitetu, što praktično onemogućava blagovremeno podnošenje dokumentacije. U takvim okolnostima postavlja se ključno pitanje, kako preduzeća mogu ispuniti zakonske obaveze ako administrativni mehanizmi za njihovu realizaciju nijesu operativni?
Slučaj primjene novog zakona ponovo otvara staru dilemu crnogorske normativne praks,jaz između ambicioznih reformskih rješenja i realnih institucionalnih kapaciteta za njihovo sprovođenje. Reforma korporativnog upravljanja u javnim preduzećima nesumnjivo je važan korak ka većoj transparentnosti i odgovornosti, ali bez jasne tranzicione faze i funkcionalnih administrativnih alata ona može proizvesti upravo suprotan efekat.
Ako Skupština Crne Gore u narednim sedmicama ne reaguje usvajanjem dopuna zakona ili jasnim tumačenjem rokova, veliki broj gradskih preduzeća mogao bi se naći u svojevrsnom pravnom vakuumu. Formalno, ona bi bila u obavezi da sprovedu promjene koje u praksi ne mogu realizovati.
Upravo zato pitanje primjene Zakona o privrednim društvima više nije samo pravno-tehničko, već i institucionalno, može li država sprovesti reforme tempom koji sama propisuje ili će još jednom potvrditi da je u zakonodavstvu često lakše napisati promjenu nego je sprovesti u praksi.
ETOportal / V.M.
