Zelena energetska tranzicija, u okviru evropskog Zelenog dogovora i ciljeva dekarbonizacije do 2030. godine, za Crnu Goru predstavlja istovremeno i razvojnu šansu i ozbiljan fiskalni izazov. Kao država kandidat za članstvo u EU, Crna Gora je obavezana da usklađuje energetsku politiku sa evropskim standardima, što podrazumijeva smanjenje emisija, povećanje udjela obnovljivih izvora energije i modernizaciju zastarjele infrastrukture.
U energetskom smislu, Crna Gora već ima značajan potencijal u hidroenergiji, kao i rastuće kapacitete u solarnoj i vjetroenergiji, poput vjetroparka Krnovo i novih projekata koji se planiraju na sjeveru i primorju. Uz adekvatna ulaganja i podršku evropskih fondova, tranzicija može otvoriti prostor za nove investicije, jačanje energetske nezavisnosti i stabilniji elektroenergetski sistem, koji bi bio manje zavisan od uvoza i klimatskih oscilacija. Ipak, ključni izazovi ostaju strukturalni i ekonomski. Termoelektrana Pljevlja i dalje predstavlja važan oslonac sistema, ali i najveći izvor emisija CO₂, zbog čega se njena postepena transformacija ili zamjena nameće kao neizbježan, ali skup proces. Dodatno, „pravedna tranzicija“ podrazumijeva i socijalne posljedice za radnike i lokalne zajednice koje zavise od fosilnih goriva, što dodatno opterećuje državni budžet.
U poređenju sa susjedima, Hrvatska je već značajno unaprijedila svoj miks obnovljivih izvora kroz kombinaciju hidroenergije, vjetroelektrana i snažne integracije u EU energetsko tržište, dok Slovenija, zahvaljujući nuklearnoj elektrani Krško i stabilnoj industrijskoj politici, održava jedan od najstabilnijih niskougljeničnih sistema u regionu. Obje zemlje imaju prednost ranijeg pristupa evropskim fondovima i institucionalnoj podršci, što ubrzava njihovu tranziciju u odnosu na Zapadni Balkan.
Za Crnu Goru, ključna dilema ostaje jasna, da li će zelena tranzicija do 2030. godine biti posmatrana kao investicioni trošak ili kao strateška prilika za dugoročni razvoj. Od brzine reformi, kvaliteta planiranja i sposobnosti privlačenja kapitala zavisiće da li će energetska tranzicija postati motor modernizacije ili još jedan propušten ciklus razvoja.
ETOportal / V.M.
