Saradnja Crne Gore i Savjeta Evrope otvara pitanje finansiranja sporta: da li djeca i amaterski klubovi dobijaju ono što im pripada, dok javni novac i infrastruktura odlaze profesionalnom sportu?
Crna Gora i Savjet Evrope zajedno ka unapređenju sportskog sistema, ali evropski standardi ne počinju od medalja, već od djece. U susret predsjedavanju Crne Gore Komitetom ministara Savjeta Evrope, ekspertska delegacija Savjeta Evrope boravila je u dvodnevnoj posjeti Crnoj Gori, sa fokusom na unapređenje nacionalnog sistema sporta. Razgovori sa Ministarstvom sporta i mladih, Ministarstvom prosvjete, nauke i inovacija, COK-om, POK-om, Specijalnom olimpijadom, nacionalnim savezima i drugim akterima treba da rezultiraju preporukama za dalje usklađivanje sportskog sistema sa evropskim standardima. Posebno je važna Evropska sportska povelja Savjeta Evrope, koja sport posmatra kroz principe dostupnosti, uključivanja, sigurnosti, integriteta i prava na bavljenje sportom, uz posebno naglašenu potrebu da sport bude dostupan djeci i mladima. I upravo tu počinje naše pitanje, ako su djeca i mladi temelj budućnosti crnogorskog sporta, gdje su oni u sistemu finansiranja? U Crnoj Gori najveći broj djece trenira upravo u klubovima koji nemaju status velikih profesionalnih sistema. To su mali i srednji klubovi, sportska udruženja i škole sporta, u kojima treneri često rade za skromne naknade, roditelji finansiraju opremu, putovanja i članarine, a uprave klubova svakodnevno traže novac za osnovne uslove rada. Evropska sportska povelja ne postavlja samo pitanje ko će osvojiti medalju, već i da li društvo svakom djetetu omogućava da se bavi sportom pod pravičnim i bezbjednim uslovima.
NAŠA PITANJA | DA LI JE JAVNI NOVAC USMJEREN PREMA JAVNOM INTERESU? Ne dovodeći u pitanje potrebu da se podrže reprezentativni, vrhunski i profesionalni sport, moramo otvoriti pitanje odnosa između novca koji se iz javnih budžeta ulaže u profesionalne klubove i sredstava koja dolaze do baze, do klubova u kojima trenira najveći broj djece. Posebno pitanje nastaje kada profesionalni klubovi, koriste javne sportske objekte pod povoljnijim ili besplatnim uslovima, dok amaterski i omladinski klubovi za svoje termine plaćaju. Da li je takav sistem u skladu sa principom jednakog i transparentnog pristupa javnim resursima? I još važnije, da li kriterijum treba da bude tržišna atraktivnost kluba i rezultat prvog tima ili javni interes, broj djece, rad sa mlađim kategorijama, razvoj domaćih sportista, uključivanje djece iz ranjivih grupa i doprinos zajednici? Ovo nije pitanje protiv profesionalnog sporta. Naprotiv, profesionalni sport ima svoje mjesto i značaj. Ali javni novac mora imati jasno obrazloženu javnu svrhu. Važeći Zakon o sportu propisuje da se programi sportskih klubova i sportsko-rekreativnih društava mogu sufinansirati iz budžeta opštine, kroz javni konkurs, uz program, plan trošenja i kriterijume za dodjelu sredstava. Zakon takođe predviđa posebne mogućnosti državnog sufinansiranja određenih sportskih klubova, pod zakonom propisanim uslovima. Zato naše pitanje nije da li profesionalni klub smije dobiti javni novac, već pod kojim uslovima, za koju svrhu, po kojim kriterijumima i uz kakvu kontrolu javnog interesa. Ako profesionalni klub koji je u vlasništvu fizičkog ili pravnog lica, dobije javna sredstva ili povlašćen pristup infrastrukturi, potrebno je znati da li je ta podrška dostupna pod transparentnim, objektivnim i nediskriminatornim uslovima i da li proizvodi korist koja opravdava korišćenje javnih resursa. To je posebno važno i sa stanovišta pravila o državnoj pomoći. Crnogorski Zakon o kontroli državne pomoći, koji je trenutno na snazi, državnu pomoć vezuje za kumulativne uslove koji uključuju javna sredstva, obavljanje privredne djelatnosti, selektivnu prednost i potencijalni uticaj na konkurenciju i trgovinu. Zato se zakonitost svakog pojedinačnog modela mora procjenjivati konkretno, nije dovoljno samo reći da je novac došao iz budžeta, ali nije dovoljno ni ignorisati činjenicu da javno finansiranje profesionalnog tržišnog subjekta može otvoriti pitanje državne pomoći.
NAŠA ZAKONSKA ANALIZA | EVROPSKI STANDARD MORA DA STIGNE DO TERENA Ako je cilj saradnje sa Savjetom Evrope izgradnja modernog i održivog sistema sporta, onda preporuke eksperata ne bi trebalo da ostanu samo na institucionalnom nivou. One bi morale da se spušte do sportske sale, stadiona, bazena, terena i svakog kluba u kojem djeca svakodnevno treniraju. Crnogorski sistem već ima pravni okvir za javno finansiranje sporta, uključujući javne konkurse i kriterijume za sufinansiranje, a Ministarstvo je i za 2026. godinu raspisalo javni konkurs za sufinansiranje programa sportskih organizacija na osnovu Zakona o sportu i odgovarajućeg pravilnika. Ali evropski standard nije samo postojanje konkursa. Standard je i transparentnost, jednak pristup, jasni kriterijumi, kontrola trošenja novca, zaštita djece, razvoj baze i održivost sporta. Savjet Evrope upravo naglašava potrebu ravnoteže između javnih vlasti, sportskog pokreta i profesionalnog sektora, kao i uključivost i učešće svih u sportu. Zato bi Crna Gora, prije svega, trebalo da odgovori na nekoliko jednostavnih pitanja: Koliko javnog novca godišnje odlazi profesionalnom sportu, a koliko dječjem i amaterskom sportu? Koliko košta korišćenje javnih sportskih objekata svakom pojedinačnom klubu i postoje li jednaki kriterijumi? Koliko djece i mladih koristi javnu infrastrukturu, a koliko profesionalnih ekipa? Da li se pri dodjeli novca vrednuje broj djece, broj trenera, kvalitet rada sa mlađim kategorijama i dostupnost sporta, ili prvenstveno rezultat seniorskog tima? I konačno, da li se svaki oblik selektivne podrške profesionalnom klubu provjerava kroz pravila o državnoj pomoći i konkurenciji? Ako Crna Gora želi evropski sportski sistem, onda evropski standard mora početi tamo gdje sport zaista počinje. kod djece. Profesionalni sport treba da ima podršku kada za nju postoji jasan javni interes i zakonit osnov, ali baza sporta ne smije biti posljednja stavka na listi. Jer klub koji danas okuplja stotinu djece možda nema televizijski prenos, velike sponzore ni skupe profesionalce, ali upravo u njemu sjedi najveći potencijal budućeg crnogorskog sporta.
NVO “ Dječiji savez Crne Gore „
