Sve veći broj industrijski izrađenih krivotvorenih pištolja pojavljuje se na ilegalnom tržištu širom Evrope, otvarajući novo bezbjednosno pitanje za policijske, carinske i pravosudne institucije. Riječ je o sofisticiranim kopijama poznatih proizvođača koje se, prema dostupnim nalazima, po izgledu i pojedinim tehničkim karakteristikama sve teže razlikuju od originalnog oružja. Istraživanje švedskog dnevnog lista Svenska Dagbladet ukazalo je na razmjere problema u Švedskoj, gdje su službe tokom kraćeg perioda zaplijenile najmanje 32 pištolja označena istim lažnim serijskim brojem — XD789710. Prema navodima tog medija, isti broj doveden je u vezu sa osam mjesta izvršenja teških krivičnih djela. Nakon provjere kod proizvođača HS Produkt, utvrđeno je da se navedeni serijski broj ne nalazi u evidenciji kompanije, dok su odstupanja u oznakama, materijalima i pojedinim djelovima ukazivala na to da je riječ o krivotvorenim primjercima. Predsjednik Uprave HS Produkta Željko Pavlin izjavio je za Index.hr da su policijske službe iz više evropskih država i ranije tražile provjeru oružja koje je nosilo oznake tog proizvođača, što ukazuje da problem nije ograničen samo na Švedsku.
Posebnu zabrinutost izaziva kvalitet novijih krivotvorina. Prema istraživanju Svenska Dagbladeta, prve kopije bile su lakše prepoznatljive zbog grešaka u izradi i obilježavanju, dok su kasnije zaplijenjeni primjerci postali znatno sofisticiraniji i zahtijevaju detaljniju forenzičku analizu, kao i saradnju sa originalnim proizvođačima. Stručnjaci upozoravaju da takav razvoj otežava identifikaciju porijekla oružja, naročito kada se koriste lažni, ponovljeni ili nepostojeći serijski brojevi. U međunarodnim bezbjednosnim krugovima razmatra se mogućnost da proizvođači krivotvorina koriste napredne metode reverznog inženjeringa ili neovlašćeno pribavljene tehničke podatke, ali za sada nema javno potvrđenih dokaza da su originalni proizvodni nacrti nekog proizvođača ukradeni. Upravo zbog toga stručne službe naglašavaju potrebu za sistematskom balističkom i forenzičkom obradom svakog zaplijenjenog primjerka, kao i za direktnom razmjenom podataka između policije, carine i proizvođača oružja.
Međunarodne istrage, u kojima učestvuju nacionalne policijske i carinske službe uz podršku Europola, usmjerene su na identifikaciju proizvođača, krijumčarskih ruta, posrednika i krajnjih korisnika. Operativna saznanja i pravci istrage ukazuju na sumnju da se dio krivotvorenih pištolja proizvodi u ilegalnim ili prikrivenim kapacitetima izvan država članica Evropske unije, a zatim krijumčarskim kanalima doprema na evropsko ilegalno tržište. Europol upozorava da industrijska preciznost i dostupnost savremenih proizvodnih tehnologija mogu omogućiti kriminalnim mrežama da nabave oružje koje je po spoljnim obilježjima teško razlikovati od originalnog. Stručnjak za oružje švedske Carinske uprave Jesper Liedholm rekao je za Svenska Dagbladet da se slični nalazi bilježe i u drugim evropskim državama, navodeći da su zapljene od nekoliko desetina, pa i do stotinu komada oružja, postale ozbiljan indikator širenja novog izvora ilegalnog naoružanja. Takve procjene, međutim, ne predstavljaju zvaničnu statističku potvrdu da su krivotvoreni pištolji najveći izvor ilegalnog oružja u EU, ali ukazuju na rast njihove dostupnosti i promjenu strukture kriminalnog tržišta.
Dodatni bezbjednosni rizik predstavlja korišćenje zatvorenih digitalnih kanala za pronalaženje kupaca i uspostavljanje kontakta između kriminalnih posrednika. Svenska Dagbladet je u okviru svog istraživanja dokumentovao komunikaciju sa osobom koja je preko kanala na aplikaciji Telegram nudila krivotvoreno oružje i tvrdila da ga može distribuirati u više evropskih država. Takvi modeli djelovanja otežavaju identifikaciju učesnika i praćenje finansijskih tokova, posebno kada se koriste pseudonimi, šifrovane komunikacije i alternativni načini plaćanja. Bezbjednosni značaj problema nije samo u povećanoj dostupnosti oružja, već i u činjenici da lažne oznake i nepostojeća proizvodna dokumentacija otežavaju utvrđivanje porijekla, rekonstrukciju krijumčarskih ruta i povezivanje oružja sa ranijim krivičnim djelima. Slučajevi registrovani u Švedskoj zato predstavljaju upozorenje da krivotvoreni pištolji više nijesu izolovana pojava, već rastući transnacionalni bezbjednosni fenomen koji zahtijeva koordinisan odgovor policijskih, carinskih, forenzičkih, pravosudnih i bezbjednosnih institucija širom Evrope.
ETOportal / V.M.
