Sintetička forenzika na stadionima – preventivna revolucija ili korak ka društvu nadzora?
U pokušaju da stane na put huliganskom nasilju i poremećajima na fudbalskim utakmicama, policija u sjeverozapadnoj Engleskoj ove sezone uvodi visokotehnološko sredstvo – DNK sprej koji može trajno obilježiti izgrednike.
Ova tehnologija, koja se do sada koristila u maloprodaji i zaštiti imovine, sada ulazi na sportske terene, i to na utakmicama četvrte fudbalske lige u regionu Češir. Policija Češira objavila je da će već od subote njihovi službenici biti opremljeni ovim sprejevima, spremni da identifikuju i sankcionišu nasilne pojedince.
Sprej sadrži nevidljivi sintetički DNK rastvor, koji:
- ostaje na koži, odjeći i opremi izgrednika nekoliko mjeseci
- ima jedinstvenu kodiranu formulaciju koja omogućava tačnu forenzičku identifikaciju
- postaje vidljiv samo pod ultraljubičastim svjetlom
Korišćenje ove tehnologije omogućava policiji da naknadno identifikuje učesnike nereda i koristi tragove kao dokaze na sudu.
Načelnik policije Mark Roberts je naveo da je primjena ove tehnologije motivisana potrebom da se preventivno djeluje na manjinu problematičnih navijača.“Znamo da velika većina fudbalskih navijača poštuje zakon, ali nažalost, ponekad postoje pojedinci koji dolaze s namjerom da izazovu nered. Uvjeren sam da će ovaj novi alat napraviti pravu razliku”, saopštio je Roberts.
Policija naglašava da je primjena DNK spreja u skladu sa zakonima o zaštiti podataka i ljudskim pravima, jer se koristi isključivo u slučajevima nasilja ili narušavanja javnog reda.
Iako se DNK sprej predstavlja kao efikasan i nenasilan metod kontrole, pravni i etički stručnjaci upozoravaju na potencijal za:
- zloupotrebu ovlaštenja
- neproporcionalnu upotrebu sile u situacijama nižeg rizika
- stigmatizaciju navijača koji nijesu učestvovali u neredima
Pitanje koje se postavlja: Gdje je granica između legitimne prevencije i narušavanja prava na slobodu kretanja i izražavanja?
Češirski eksperiment pažljivo se prati u policijskim službama u drugim djelovima Ujedinjenog Kraljevstva, ali i evropskim bezbjedonosnim organizacijama. Ako rezultati budu pozitivni, očekuje se šira primjena na većim takmičenjima i u višim ligama.
Tako bi Engleska, koja je decenijama bila sinonim za huliganizam, sada mogla postati laboratorija za inovacije u bezbjednosti sportskih događaja.
Upotreba DNK spreja predstavlja novu fazu u borbi protiv nasilja na stadionima, gdje policija pokušava da kombinuje tehnološku preciznost sa taktičkom preventivom.
Ako se alat pokaže efikasnim i proporcionalnim, može postati standard u modernoj policijskoj praksi širom Evrope. U suprotnom, rizikujemo da otvorimo vrata novoj eri prekomjernog nadzora pod izgovorom bezbjednosti.
mr Vojislav Marković -“ Menađžer bezbijednosti sportskih takmičenja“
