Dok se bezbjednosna situacija na Bliskom istoku i dalje razvija pod sjenkom mogućeg regionalnog sukoba, posljednji diplomatski signali iz Vašingtona i Teherana ukazuju na mogućnost postepenog smirivanja tenzija koje mjesecima opterećuju međunarodnu zajednicu i globalna energetska tržišta.
Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Trump saopštio je da postoji „veoma dobra šansa” za postizanje sporazuma sa Iranom, koji bi mogao otvoriti prostor za prekid sukoba i redefinisanje odnosa dvije države nakon višegodišnje konfrontacije. Prema informacijama iz američkih diplomatskih krugova, pregovori uključuju pitanja iranskog nuklearnog programa, mogućeg izvoza visoko obogaćenog uranijuma i postepenog ublažavanja ekonomskih sankcija prema Teheranu.
Paralelno sa američkim inicijativama, iranski predsjednik Masoud Pezeshkian poručio je tokom razgovora sa francuskim predsjednikom Emmanuel Macron da je Iran spreman za nastavak ozbiljnih diplomatskih pregovora, ali uz jasno insistiranje na očuvanju nacionalnih interesa i prava iranske države.
U saopštenju iranskog predsjedništva naglašeno je da Teheran i dalje gaji „duboko nepovjerenje” prema američkoj administraciji, navodeći kao razlog ranije vojne i političke poteze Vašingtona prema Iranu. Uprkos tome, diplomatski kontakti dvije strane posljednjih dana postaju intenzivniji, što međunarodni analitičari tumače kao pokušaj sprečavanja šire regionalne destabilizacije.
Posebnu pažnju međunarodne javnosti izazvala je izjava iranskog Korpusa islamske revolucionarne garde (IRGC), koji je saopštio da će tranzit kroz Strait of Hormuz postepeno postati „bezbjedan i stabilan”, uz tvrdnje da su bezbjednosne prijetnje u tom području neutralisane. Ormuski moreuz ostaje jedna od najosjetljivijih geopolitičkih tačaka svijeta, kroz koju prolazi značajan dio globalnog izvoza nafte i gasa.
Istovremeno, američke vlasti saopštile su da su njihove snage onesposobile iranski tanker u Omanskom zalivu, optužujući Teheran za kršenje međunarodnih ograničenja i pomorske blokade. Taj potez dodatno je podigao stepen opreza među saveznicima SAD-a u regionu.U sjenci diplomatskih pregovora nastavljaju se i vojna dejstva na terenu. Benjamin Netanyahu nalazi se u kontinuiranim konsultacijama sa američkim zvaničnicima zbog mogućih posljedica sporazuma sa Iranom, dok izraelski bezbjednosni izvori upozoravaju da bi eventualni ustupci Teheranu mogli izazvati novu bezbjednosnu eskalaciju u regionu.
Istovremeno, izraelski vazdušni udari na područje Bejruta i sukobi na jugu Libana potvrđuju da regionalna stabilnost ostaje izuzetno krhka, uprkos intenzivnim diplomatskim naporima zapadnih i bliskoistočnih aktera.
Francuska je pozvala na hitnu deeskalaciju i očuvanje slobodne plovidbe kroz Ormuski moreuz, dok su Iran i China zajednički poručili da podržavaju stabilizaciju prilika na Bliskom istoku.
Kriza se već reflektuje i na globalnu ekonomiju. Cijene goriva u Sjedinjenim Američkim Državama dostigle su najviši nivo u posljednje gotovo četiri godine, dok tržišta energenata sa posebnom pažnjom prate svaki novi signal iz Vašingtona, Teherana i Tel Aviva.
Prema najavama diplomatskih izvora, naredni dani mogli bi biti ključni za definisanje daljeg toka pregovora, ali i ukupne bezbjednosne arhitekture Bliskog istoka.
ETOportal / V.M.
