Drugi septembar u Grčkoj se obilježava kao Nacionalni dan girosa, jednog od najpoznatijih i najpopularnijih specijaliteta grčke kuhinje. Iako se danas može pronaći gotovo širom svijeta, njegovo porijeklo i dalje prate brojne teorije i zanimljive istorijske priče.
Giros je nedavno uvršten među četiri grčka specijaliteta koji su se našli na listi 100 najboljih jela na svijetu prema TasteAtlasu, vodiču posvećenom tradicionalnoj hrani i putovanjima, prenosi GreekReporter.
Sam naziv „giros“ doslovno znači „krug“ ili „okretanje“, što se odnosi na način pripreme mesa na vertikalnom ražnju.
O porijeklu ovog specijaliteta postoje različite teorije. Jedna od njih giros povezuje sa turskim kebabom, dok druga njegovo porijeklo smješta mnogo dalje u prošlost – u vrijeme Aleksandra Velikog. Prema toj teoriji, vojnici su pekli komade mesa nabodene na mačeve iznad otvorene vatre.
Ipak, nijedna od ovih pretpostavki nije istorijski potvrđena.
Od Male Azije do grčkih ulica
Giros kakav danas poznajemo počeo je da dobija svoj prepoznatljiv oblik nakon dolaska grčkih imigranata iz Male Azije tokom 1920-ih.
Grci koji su stigli iz Anadolije donijeli su sa sobom kulinarske uticaje iz tog regiona, a vremenom su ih prilagodili grčkoj kuhinji, koristeći lokalno meso i sastojke.
Tokom 20. vijeka lokali brze hrane postajali su sve popularniji, najprije u Atini, a zatim i širom Grčke. Giros se ubrzo proširio i van granica zemlje.
Do 1970. godine giros u piti već je bio veoma popularna brza hrana ne samo u Atini, već i u američkim gradovima poput Čikaga i Njujorka.
U to vrijeme vertikalni ražnjevi počeli su masovno da se proizvode u Sjedinjenim Američkim Državama, zahvaljujući kompaniji Gyros Inc. iz Čikaga, dok su naslage mesa i dalje uglavnom pripremane ručno.
Više ljudi kasnije je tvrdilo da su upravo oni zaslužni za uvođenje prvog industrijski proizvedenog girosa u SAD. Većina tih priča vezana je za područje Čikaga i grčku zajednicu koja je tamo živjela početkom 1970-ih.
Jedan od njih bio je Piter Parthenis, koji je tvrdio da su ideju za industrijsku proizvodnju girosa prvi osmislili Džon i Margaret Garlik. Džon Garlik, inače jevrejski prodavac automobila, kasnije je vodio restoran u kojem su nastupali delfini.
Giros – spoj mesa, povrća i tzatzikija
Upravo je kombinacija sočnog, sporo pečenog mesa, svježeg paradajza, luka i tzatziki sosa učinila giros popularnim širom svijeta.
Tradicionalno se priprema od svinjetine ili govedine, ali su se vremenom pojavile i brojne druge varijante – sa piletinom, ribom i morskim plodovima, kao i veganske verzije.
Bez obzira na izbor mesa, giros se najčešće služi u mekanoj pita lepinji. Dodaju se luk, svježi paradajz, pomfrit i tzatziki – poznati grčki sos od jogurta, krastavca i bijelog luka.
Jelo koje je postalo simbol Grčke
Varijacije girosa razlikuju se od mjesta do mjesta, kako u Grčkoj tako i van njenih granica. Ipak, osnovna ideja ostala je ista – meso pečeno na vertikalnom ražnju, pita i kombinacija svježih i kremastih dodataka.
Od skromne brze hrane do specijaliteta koji je prepoznat širom svijeta, giros je postao jedan od simbola grčke gastronomije.
Zato će 2. septembar u Grčkoj biti prilika da se proslavi upravo ono što giros predstavlja – jednostavno, ukusno i prepoznatljivo jelo koje je odavno prešlo granice svoje zemlje.
ETOportal
