Prošle su 63 godine od ubistva američkog predsjednika Džona F. Kenedija, koji je 22. novembra 1963. godine ubijen tokom vožnje u predsjedničkoj koloni u Dalasu, u saveznoj državi Teksas. Atentat koji je potresao Sjedinjene Američke Države i dalje zaokuplja pažnju javnosti, a interesovanje je ponovo pojačano nakon što je američki predsjednik Donald Tramp naredio objavljivanje dodatnih dokumenata povezanih sa tim slučajem.
Tramp je 23. januara 2025. godine potpisao izvršnu naredbu kojom je pokrenut proces deklasifikacije dokumenata o ubistvima Džona F. Kenedija, njegovog brata Roberta F. Kenedija i borca za građanska prava Martina Lutera Kinga Mlađeg.
U naredbi je navedeno da američka javnost i porodice žrtava zaslužuju transparentnost i pristup dokumentima koji su decenijama bili djelimično ili potpuno nedostupni.
Objavljene hiljade stranica dokumenata
Nacionalni arhiv Sjedinjenih Američkih Država objavio je 18. marta 2025. godine veliki broj dokumenata koji su ranije bili zadržani zbog oznake tajnosti. Naknadne objave uslijedile su tokom marta i aprila iste godine, a novi materijali objavljeni su i 30. januara 2026, kada je dodato još 11.022 stranice.
Dokumenta obuhvataju različite zapise povezane sa istragama, obavještajnim aktivnostima i osobama koje su se na različite načine našle u fokusu istražnih organa. Njihovo objavljivanje omogućava istoričarima, novinarima i istraživačima da detaljnije prouče način na koji su institucije postupale prije i poslije atentata.
Ipak, objavljivanje novih materijala ne znači da su potvrđene tvrdnje o postojanju zavjere. Analize dokumenata koje su objavljene nakon velikog talasa deklasifikacije u martu 2025. ukazale su na dodatne detalje o radu američkih obavještajnih službi, ali nijesu ponudile konačan dokaz koji bi potvrdio neku od brojnih teorija o organizatorima atentata.
Šta se dogodilo 22. novembra 1963. godine?
Džon F. Kenedi ubijen je dok se u otvorenom automobilu vozio kroz Dalas sa suprugom Žaklinom Kenedi, guvernerom Teksasa Džonom Konelijem i njegovom suprugom Nelijom.
Za pucnjavu je uhapšen Li Harvi Osvald, bivši marinac koji je ranije živio u Sovjetskom Savezu. Osvald je ubijen dva dana kasnije, 24. novembra, dok je bio u policijskom pritvoru, a ubio ga je Džek Rubi.
Zbog Osvaldove smrti nije održano suđenje na kojem bi se pred sudom razmotrili svi dokazi protiv njega. Komisija koju je formirao predsjednik Lindon Džonson zaključila je 1964. godine da je Osvald ubio Kenedija i da je djelovao sam. Kasnija istraga Kongresa 1979. godine zaključila je da je Kenedi vjerovatno ubijen kao rezultat zavjere, ali nije utvrdila ko bi još mogao biti uključen. Ovi različiti nalazi decenijama su podsticali rasprave o tome da li je slučaj u potpunosti razjašnjen.
Zašto su dosijei decenijama bili pod oznakom tajnosti?
Kongres SAD usvojio je 1992. godine zakon kojim je predviđeno objavljivanje dokumentacije povezane sa atentatom na Kenedija, uz mogućnost odlaganja pojedinih podataka kada bi njihovo otkrivanje moglo ugroziti nacionalnu bezbjednost, obavještajne operacije, sprovođenje zakona ili međunarodne odnose.
Iako je veliki dio dokumentacije tokom godina postao dostupan javnosti, određeni zapisi ostali su djelimično redigovani ili nijesu bili objavljeni u cijelosti. Tramp je u januaru 2025. naredio da se preispita preostala dokumentacija i pripremi plan za njeno objavljivanje, a kasnije je naložio i objavu ranije zadržanih dokumenata.
Nacionalni arhiv je upozorio da se pojedini materijali i dalje mogu obrađivati u skladu sa zakonskim ograničenjima, uključujući zaštitu podataka obuhvaćenih sudskim pečatom i tajnosti rada velike porote.
Objavljivanje dokumenata zato predstavlja važan izvor za proučavanje jednog od najznačajnijih događaja u savremenoj američkoj istoriji, ali samo po sebi ne znači da su sve okolnosti atentata konačno razjašnjene.
Više od šest decenija nakon ubistva, slučaj Džona F. Kenedija ostaje spoj istorijskih činjenica, nedovršenih pitanja i brojnih teorija. Nova dokumentacija omogućava dodatna istraživanja, ali će zaključci morati da se zasnivaju na provjerljivim dokazima, a ne na pretpostavkama.
ETOportal
