Decenijama su naučna istraživanja Alchajmerove bolesti bila usmjerena gotovo isključivo na usporavanje ili sprečavanje njenog napredovanja, dok se mogućnost oporavka mozga smatrala gotovo nemogućom. Međutim, nova studija objavljena u uglednom časopisu Cell Reports Medicine dovodi u pitanje takav pristup i otvara vrata potencijalno revolucionarnom konceptu liječenja.
Tim naučnika iz univerzitetskih bolnica, Univerziteta Kejs Vestern Rezerv i Medicinskog centra „Luis Stouks“ u Klivlendu istraživao je da li se mozak već teško oštećen uznapredovalom Alchajmerovom bolešću može djelimično ili čak potpuno oporaviti. Njihovi rezultati sugerišu da odgovor možda jeste – da.
Ključni problem: poremećaj ravnoteže NAD+
Istraživanjem sprovedenim na genetski modifikovanim miševima, ali i analizom uzoraka moždanog tkiva oboljelih ljudi, naučnici su identifikovali jedan od ključnih mehanizama bolesti – drastičan pad nivoa molekula NAD+, koji ima centralnu ulogu u ćelijskoj energetici.
NAD+ je neophodan za normalno funkcionisanje ćelija, naročito mitohondrija, a njegovi nivoi prirodno opadaju sa starenjem. Međutim, kod osoba sa Alchajmerovom bolešću taj pad je znatno izraženiji, što dovodi do poremećaja vitalnih ćelijskih procesa i postepenog odumiranja neurona.
Prema riječima prof. dr Srećka Gajovića, vršioca dužnosti direktora Biomedicinskog istraživačkog centra Šalata, ova studija ukazuje da bi upravo obnavljanje ravnoteže NAD+ moglo predstavljati osnov buduće terapije.
„Riječ je o malom, ali izuzetno važnom molekulu koji učestvuje u brojnim hemijskim reakcijama vezanim za ćelijsku energiju. Njegov izražen pad kod Alchajmerove bolesti dodatno potvrđuje njegovu ključnu ulogu u razvoju bolesti“, ističe Gajović.
Eksperimenti na miševima: preokret bolesti
U istraživanju su korišćena dva različita životinjska modela Alchajmerove bolesti – jedan sa mutacijama vezanim za amiloid, a drugi sa mutacijom tau-proteina. Oba modela razvila su tipične simptome bolesti: propadanje nervnih vlakana, hroničnu upalu mozga, poremećenu komunikaciju među neuronima i ozbiljne probleme sa pamćenjem i učenjem.
Nakon što su utvrdili značajan pad NAD+ nivoa, naučnici su pokušali da ih obnove pomoću eksperimentalnog jedinjenja P7C3-A20, razvijenog u njihovoj laboratoriji. Rezultati su bili izuzetni.
Kod miševa kod kojih je terapija započeta prije pojave simptoma, bolest se nije razvila, dok su životinje sa uznapredovalom Alchajmerovom bolešću pokazale značajan oporavak moždanog tkiva i potpuni povratak kognitivnih funkcija. Istovremeno, nivoi biomarkera tau-proteina 217 u krvi vraćeni su na normalne vrijednosti, što dodatno potvrđuje preokret bolesti.
„Bili smo izuzetno ohrabreni rezultatima. Obnavljanje energetske ravnoteže mozga dovelo je do i patološkog i funkcionalnog oporavka, i to u dva različita modela bolesti“, izjavio je dr Endru A. Pajper, glavni autor studije.
Oprez sa suplementima i naredni koraci
Iako su u Sjedinjenim Američkim Državama dostupni suplementi koji povećavaju nivoe NAD+, naučnici upozoravaju na oprez. Prekomjerno povećanje ovog molekula može imati ozbiljne neželjene efekte, uključujući potencijalno povećanje rizika od malignih oboljenja.
Za razliku od suplemenata, P7C3-A20 ne povećava nekontrolisano nivo NAD+, već omogućava ćelijama da održavaju optimalnu ravnotežu u uslovima jakog stresa, što je ključno za bezbjednu kliničku primjenu.
Gajović naglašava da, iako rezultati bude veliki optimizam, slični efekti kod ljudi tek treba da budu potvrđeni.
„Ovo istraživanje pokazuje da poboljšanje simptoma ne mora nužno značiti povratak izgubljenih neurona, već da mozak može razviti otpornost i kompenzovati oštećenja kroz povećanu sinaptičku plastičnost i stvaranje novih neuronskih veza“, objašnjava on.
Autori studije najavili su da će naredni korak biti pokretanje kliničkih ispitivanja na ljudima, što bi moglo označiti prekretnicu u liječenju jedne od najtežih neurodegenerativnih bolesti današnjice.
ETOportal