Od 12. januara ove godine na nivou cijele Evropske unije zvanično je stupila na snagu obaveza sistematskog praćenja prisustva PFAS supstanci u vodi za piće, u skladu sa revidiranom Direktivom EU o vodi za piće, čime je otvoreno novo poglavlje u zaštiti javnog zdravlja i unapređenju bezbjednosti vodosnabdijevanja u Evropi.
PFAS, odnosno per- i polifluoroalkil supstance, predstavljaju grupu vještačkih hemikalija koje se zbog svoje postojanosti u životnoj sredini i potencijalno štetnih efekata po zdravlje ljudi sve češće označavaju kao „vječne hemikalije“, a njihovo prisustvo u vodi za piće postalo je jedno od ključnih pitanja savremene ekološke politike Evropske unije. Nova pravila podrazumijevaju da su države članice obavezne da redovno prate koncentracije PFAS u vodi za piće, da preduzimaju korektivne mjere u slučajevima kada su propisane granične vrijednosti prekoračene, kao i da građanima obezbijede jasne, pravovremene i transparentne informacije o kvalitetu vode koju koriste.
Poseban akcenat stavljen je na uporedivost podataka između država, kako bi se omogućilo efikasnije planiranje i sprovođenje ciljanih mjera zaštite na evropskom nivou, dok Evropska agencija za životnu sredinu ima ključnu ulogu u prikupljanju, analizi i objavljivanju tih podataka, pretvarajući monitoring u osnov za konkretne javne politike i preventivne akcije.
Za Crnu Goru, kao državu kandidata za članstvo u Evropskoj uniji, ove promjene imaju višestruki značaj, jer dodatno naglašavaju obavezu usklađivanja nacionalnog zakonodavstva sa EU standardima u okviru pregovaračkog Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene, ali i potrebu jačanja institucionalnih kapaciteta za monitoring, laboratorijsku analizu i javno izvještavanje o kvalitetu vode za piće. U praksi, to znači da će nadležne institucije u Crnoj Gori morati da unaprijede sistem kontrole hemijskih rizika u vodi, obezbijede pouzdane podatke o prisustvu PFAS supstanci, te da pravovremeno informišu građane, čime se jača povjerenje javnosti i smanjuje rizik od dugoročnih posljedica po zdravlje stanovništva.
Istovremeno, bolji i precizniji podaci omogućavaju da se potencijalno zagađenje identifikuje i spriječi prije nego što dospije do slavina, što ovu evropsku inicijativu čini ne samo regulatornom obavezom, već i važnim preventivnim mehanizmom zaštite zdravlja i životne sredine, od kojeg će koristi imati i Crna Gora na svom putu ka punopravnom članstvu u Evropskoj uniji.
ETOportal / mr Vojislav Marković