Ulazak Crne Gore u Evropsku uniju neće značiti samo pristup evropskim fondovima, ukidanje unutrašnjih granica i širenje ekonomskog prostora. Članstvo podrazumijeva i prihvatanje kompletnog evropskog pravnog poretka, uključujući pravila koja uređuju azil, migracije, zaštitu spoljne granice i raspodjelu odgovornosti među državama članicama. Upravo je na tom području Evropska unija od juna 2026. godine počela da primjenjuje novi sistem uspostavljen Paktom o migracijama i azilu, čiji je jedan od ključnih elemenata Uredba o upravljanju azilom i migracijama (AMMR). Ona je zamijenila Dublin III i uvela trajni, obavezni, ali fleksibilni mehanizam solidarnosti za države koje se suočavaju sa migracionim pritiskom. To znači da buduće članstvo Crne Gore neće podrazumijevati mogućnost da Podgorica bira samo one elemente evropske politike koji joj politički ili finansijski odgovaraju.
Suština novog sistema nije, međutim, u tome da svaka članica automatski mora da primi unaprijed određeni broj migranata. Evropska pravila predviđaju da svaka država učestvuje u zajedničkoj solidarnosti kroz različite oblike: relokaciju ljudi, finansijski doprinos ili druge vidove pomoći, uključujući jačanje kapaciteta, ljudstvo i podršku sistemima prihvata. Referentna vrijednost finansijskog doprinosa iznosi 20.000 eura po relokaciji, dok se ukupne obaveze država određuju kroz evropski mehanizam koji uzima u obzir, između ostalog, veličinu stanovništva i bruto domaći proizvod. Evropska komisija je za godišnji fond solidarnosti propisala minimalni nivo od 30.000 relokacija i 600 miliona eura finansijskih doprinosa na nivou Unije, uz mogućnost povećanja u skladu sa migracionim pritiscima. Za Crnu Goru bi to značilo da će, ukoliko postane članica, morati da računa na konkretan udio u evropskom sistemu solidarnosti, a ne da pitanje migracija posmatra isključivo kao unutrašnju političku temu.
Druga velika promjena tiče se odgovornosti za obradu zahtjeva za međunarodnu zaštitu. AMMR je zadržao logiku prema kojoj se odgovornost države članice utvrđuje prema preciznim kriterijumima, među kojima je i mjesto prvog ulaska, ali je sistem istovremeno izmijenjen i proširen u odnosu na nekadašnji Dublin III. Crna Gora bi, kao buduća članica i potencijalna država na spoljnjoj granici EU, morala da ima kapacitete za registraciju, identifikaciju, prihvat i obradu zahtjeva, kao i za sprovođenje odluka o transferu i povratku u slučajevima kada je druga država odgovorna ili kada za to postoje zakonski uslovi. EURODAC ostaje važan dio evropskog sistema registracije i identifikacije, dok nova pravila dodatno nastoje da spriječe nekontrolisano sekundarno kretanje tražilaca azila iz jedne članice u drugu. Drugim riječima, buduća crnogorska granica prema trećim državama ne bi bila samo nacionalna granica već i dio zajedničkog sistema zaštite spoljne granice Unije, sa obavezama koje iz toga proizlaze.
Zato je pitanje migracija za Podgoricu mnogo više od povremenih političkih izjava o tome da li će Crna Gora prihvatiti ili neće prihvatiti migrante. Evropska politika već ide ka čvršćem povezivanju kontrole granica, azilnih procedura, prihvata, povratka i podjele odgovornosti, dok se istovremeno razgovara o dodatnim modelima saradnje sa državama izvan EU. Primjer sporazuma Italije i Albanije pokazuje da se u Evropi eksperimentiše i sa novim modelima upravljanja migracijama, ali to samo po sebi ne znači da bi bilo kakvi prihvatni ili povratni centri mogli biti nametnuti Crnoj Gori bez njene saglasnosti. Ono što jeste izvjesno jeste da članstvo u EU podrazumijeva prihvatanje zajedničkih pravila. Zato će se pred crnogorskom vlašću prije ili kasnije otvoriti pitanje kapaciteta, novca, infrastrukture i političke odgovornosti za migracionu politiku. Evropska integracija, naime, nije švedski sto sa kojeg se uzimaju samo fondovi i slobodno kretanje, već ugovor sa obavezama koje se plaćaju i novcem i institucijama i političkim odlukama.
ETOportal / V.M.
