Kanada traži novo partnerstvo sa EU, Britanija obnavlja odnose nakon Bregzita, a Zapadni Balkan čeka ubrzanje proširenja. Šta nova evropska arhitektura znači za Crnu Goru?
Evropska unija sve manje liči na politički prostor u kojem postoji samo jedno pitanje, ko će postati član, a ko neće. Nova evropska realnost mnogo je složenija: Kanada traži dublji i institucionalno čvršći odnos sa Briselom, Velika Britanija nakon Bregzita pokušava da obnovi dio veza sa evropskim strukturama, dok Njemačka i druge članice sve otvorenije zagovaraju ubrzanje proširenja na Zapadni Balkan. Na prvi pogled, tri procesa nemaju mnogo zajedničkog. Ipak, njihova politička poveznica je očigledna jer EU gradi mrežu različitih nivoa integracije, od strateškog partnerstva i učešća u evropskim programima do postepenog uključivanja kandidata u jedinstveno tržište, bezbjednosne i druge zajedničke politike. Ideja o „pridruženom članstvu“ Kanade posebno je zanimljiva jer takva kategorija formalno ne postoji u ugovorima EU. Zato se ne radi o klasičnom članstvu, već o pokušaju da se napravi nova zona između strateškog partnerstva i punopravnog članstva. Kanada već ima razvijene trgovinske i političke odnose sa EU, a sada se traži način da ta saradnja dobije dodatnu bezbjednosnu, energetsku, tehnološku i političku dimenziju. Naš ugao je zato važan, ne treba govoriti da Kanada „ulazi u EU“, već da Brisel eksperimentiše sa modelom koji bi sjutra mogao biti primjenjiv i na druge bliske partnere.
Britanska priča ima drugačiju logiku. London ne pokreće proces povratka u Evropsku uniju, ali nakon godina posljedica Bregzita pokušava da popravi odnose sa Briselom i vrati saradnju tamo gdje je politički i ekonomski korisna. Novo strateško i bezbjednosno partnerstvo EU i Ujedinjenog Kraljevstva pokazuje da je prostor za približavanje mnogo širi nego što se činilo neposredno nakon izlaska Britanije iz Unije. Istraživanja javnog mnjenja koja je prenio Politico, dodatno pokazuju da među Britancima postoji značajna podrška bližim odnosima sa EU. Ali približavanje nije isto što i povratak. U kratkom roku mnogo je realnije očekivati britansko uključivanje u pojedine evropske politike nego novo članstvo. Za Zapadni Balkan, međutim, ovo je mnogo važnija priča nego što na prvi pogled izgleda. Region se nalazi unutar formalne politike proširenja, ali EU istovremeno dobija mogućnost da državama ponudi različite stepene integracije i prije punopravnog članstva. Pristup jedinstvenom tržištu, evropskim fondovima, energetskim i transportnim mrežama ili bezbjednosnim mehanizmima može ubrzati približavanje Uniji. Ali postoji i druga strana da se takav modeli pretvore u trajnu zamjenu za članstvo, kandidat može dobiti mnogo evropskih pravila, a ostati bez punog prava da učestvuje u njihovom donošenju. Upravo tu treba praviti razliku između korisnog prelaznog modela i trajnog međuprostora
Za Crnu Goru je ova promjena evropske arhitekture posebno važna. Dok Kanada traži novi format odnosa, a Britanija uređuje posljedice Bregzita, Crna Gora je u formalnom procesu pristupanja i nalazi se znatno bliže njegovom završetku od ostalih država regiona. Njemačka kancelarija je tokom 2026. otvoreno podržala ubrzanje procesa i posebno izdvajanje država koje su ostvarile veći napredak, što pokazuje da se stari koncept Zapadnog Balkana kao jedinstvenog paketa postepeno mijenja. To ne znači da je članstvo automatsko niti da je bilo koji rok garantovan. Konačna odluka zavisi od reformi, zatvaranja pregovora i saglasnosti država članica. Ali upravo tu leži najvažnija politička poruka da EU sve više razdvaja zemlje prema njihovom napretku. Za Crnu Goru to može značiti da se evropska budućnost više ne posmatra isključivo kroz regionalni tempo. Za Srbiju, Albaniju i ostale države regiona to znači da će brzina njihovog napredovanja sve više zavisiti od konkretnih reformi, a manje od ideje da će cijeli region jednog dana ući zajedno. Evropa očigledno gradi više brzina integracije. Pitanje koje ostaje jeste hoće li te brzine biti stepenice ka članstvu ili će nastati trajni krug država koje su dovoljno blizu Evropskoj uniji da primjenjuju njena pravila, ali dovoljno daleko da o njima ne odlučuju. Za Crnu Goru zato pitanje nije samo kada će završiti pregovore, već da li će svoj dosadašnji napredak pretvoriti u konkretan institucionalni ishod. U novoj Evropi vrata više nijesu samo otvorena ili zatvorena, postoji čitav hodnik između njih. Ali cilj kandidata mora ostati jasan, “ članstvo, a ne trajno čekanje ispred vrata.”
ETOportal / V.M.
