Počela je Nobelova sedmica 2026. Karl Dajserot, Peter Hegeman i Georg Nagel dobili su Nobelovu nagradu za medicinu za otkrića iz oblasti optogenetike i istraživanja mozga.
Nobelova sedmica 2026. počela je u znaku nauke koja mijenja način na koji razumijemo mozak. Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu dobili su Karl Dajserot, Peter Hegeman i Georg Nagel za otkrića vezana za svjetlosno kontrolisane jonske kanale i razvoj optogenetike – metode koja omogućava naučnicima da pomoću svjetlosti precizno kontrolišu aktivnost nervnih ćelija. Odluku je 5. oktobra objavila Nobelova skupština pri Institutu Karolinska u Stokholmu. Nagrada, vrijedna ukupno 12 miliona švedskih kruna, biće ravnopravno podijeljena među trojicom laureata. Ono što njihovo otkriće čini posebno značajnim jeste mogućnost da se aktivnost pojedinačnih neurona uključi ili isključi pomoću svjetlosti. Hegeman i Nagel napravili su ključni korak otkrićem proteina kanalrodopsina u jednoćelijskoj algi, dok je Dajserot taj princip pretvorio u moćan alat za kontrolisanje nervnih ćelija. Tako je nastala optogenetika, danas široko korišćena istraživačka metoda koja omogućava proučavanje funkcija mozga sa preciznošću koju ranije nije bilo moguće postići. Nobelov komitet ocijenio je da je njihov rad postavio temelje nove ere u neuronauci.
Ovogodišnja Nobelova sedmica time je dobila snažan početak, a narednih dana pažnja svijeta biće usmjerena ka preostalim kategorijama. Prema tradiciji, nagrada za fiziku biće objavljena u utorak, za hemiju u srijedu, književnost u četvrtak, mir u petak, dok će dobitnik Nagrade Švedske narodne banke za ekonomske nauke u znak sjećanja na Alfreda Nobela biti poznat narednog ponedjeljka. Nobelove nagrade počivaju na testamentu Alfreda Nobela, koji je 1895. godine odredio da njegovo bogatstvo bude iskorišćeno za nagrađivanje onih koji su svojim radom donijeli najveću korist čovječanstvu. Nobel je u testamentu predvidio nagrade za fiziku, hemiju, fiziologiju ili medicinu, književnost i mir, dok je nagrada za ekonomske nauke ustanovljena kasnije, 1968. godine, povodom 300. godišnjice Švedske narodne banke. Posebnost Nobelove sedmice nije samo u imenima laureata već u činjenici da se svake godine u nekoliko dana otvara svojevrsna mapa najvažnijih dostignuća u nauci, kulturi i društvu. Ovogodišnji prvi laureati podsjećaju na ono zbog čega Nobelova nagrada i dalje ima globalni značaj: veliki naučni proboji često počinju od temeljnog pitanja, a njihov krajnji domet može promijeniti način na koji razumijemo samog čovjeka.
ETOportal / V.M.
