Predlog zakona o slobodnim zonama, koji će se pred poslanicima Skupštine Crne Gore naći po hitnom postupku, predstavlja jednu od najznačajnijih sistemskih reformi u oblasti carinske politike i kontrole robnih tokova. Po prvi put se jasno i nedvosmisleno uvodi princip da ne može biti slobodnih zona bez prethodnih i kontinuiranih bezbjednosnih provjera osnivača i operatora, čime se ovaj segment ekonomije iz zone potencijalnog rizika prevodi u zonu pune institucionalne kontrole i javnog interesa.
Iako zakon formalno ne predstavlja završno mjerilo u pregovaračkom poglavlju 29 – Carinska unija, njegova suštinska vrijednost ogleda se u usklađivanju sa evropskim standardima u oblasti upravljanja rizicima, nadzora nad robom i primjene savremenih sistema praćenja i sljedivosti, posebno u kontekstu borbe protiv nedozvoljene trgovine, prije svega duvanskim proizvodima.
Novi normativni okvir precizno uređuje sam postupak osnivanja slobodnih zona, obavezujući osnivače da unaprijed definišu pravni, organizacioni i prostorni identitet zone, dok se ključna novina odnosi na obavezno pribavljanje mišljenja nadležnih institucija ne samo o ekonomskoj opravdanosti, već i o bezbjednosnoj podobnosti, pri čemu Ministarstvo ekonomskog razvoja, u saradnji sa Agencijom za nacionalnu bezbjednost, policijom i poreskim organima, ima centralnu ulogu u sprovođenju provjera, a negativno mišljenje bilo kojeg od tih subjekata automatski onemogućava davanje saglasnosti za rad. Posebnu težinu zakon dobija u dijelu koji se odnosi na transparentnost vlasničke strukture i stalni nadzor, jer se bezbjednosne provjere ne iscrpljuju u početnoj fazi, već postaju trajna obaveza, uključujući i situacije značajnih promjena vlasništva, dok se u slučaju negativnih nalaza predviđa i najstroža mjera – ukidanje saglasnosti za rad slobodne zone.
Dodatno, izjednačavanje proširenja slobodne zone sa postupkom njenog osnivanja zatvara prostor za eventualna zaobilaženja propisa i garantuje da svaka nova faza razvoja bude podvrgnuta istim bezbjednosnim, carinskim i planskim standardima. U cjelini posmatrano, zakon ima snažan preventivni karakter i šalje jasnu poruku da slobodne zone u Crnoj Gori ostaju instrument ekonomske politike i privlačenja investicija, ali isključivo pod uslovom pune kontrole, institucionalne odgovornosti i zaštite javnog interesa, dok njegovo usvajanje po hitnom postupku treba da potvrdi političku i administrativnu spremnost države da ispuni obaveze na putu ka članstvu u Evropskoj uniji.
ETOportal / V.M.