Britanskom premijeru Endiju Bernamu upućen je prijedlog za stvaranje nove „Evropske konfederacije“, koja bi povezala Evropsku uniju sa Velikom Britanijom, Ukrajinom i evropskim državama koje nijesu članice EU.
Ideju je iznio Nik Bouls, bivši konzervativni poslanik i nekadašnji ministar u britanskoj vladi, u novom dokumentu „Beyond Brexit: A New Deal for Britain, Ukraine and Europe“, objavljenom preko britanskog think-tanka Demos. Bouls je još tokom debate o Brexitu zagovarao tješnje odnose Velike Britanije i Evropske unije.
Njegov prijedlog polazi od ideje da bi Evropi, nakon Brexita i u uslovima novih bezbjednosnih izazova, bio potreban širi okvir koji bi spojio ekonomsku saradnju i zajedničku odbranu.
Prema toj zamisli, „Evropska konfederacija“ okupila bi države Evropske unije, Veliku Britaniju, Ukrajinu, Norvešku i Švajcarsku, uz uključivanje zemalja Zapadnog Balkana. Cilj bi bio stvaranje šire zone slobodne trgovine, ali i sistema međusobnih bezbjednosnih garancija.
Šta bi dobila Velika Britanija?
Najvažniji dio prijedloga odnosi se na britanski povratak u evropski ekonomski prostor, odnosno omogućavanje pristupa jedinstvenom tržištu za robu.
Zauzvrat, Velika Britanija bi preuzela znatno veće bezbjednosne obaveze. Bouls predlaže da London izdvajanja za odbranu podigne na 3,5 odsto bruto domaćeg proizvoda, kao i da proširi svoj nuklearni kišobran na evropske države koje trenutno nijesu obuhvaćene britanskim nuklearnim odvraćanjem.
Konfederacija bi, po zamisli autora, imala princip međusobne zaštite u slučaju napada, čime bi se ekonomska povezanost kombinovala sa bezbjednosnom saradnjom po uzoru na NATO.
Posebna uloga Ukrajine
Ukrajina bi u ovom modelu imala posebno mjesto. Prema prijedlogu, njena velika vojna snaga bila bi jedan od stubova evropske odbrane, dok bi sa evropskim partnerima dijelila iskustvo i tehnologije razvijene tokom rata, posebno u oblasti dronova. Istovremeno, konfederacija bi za Ukrajinu predstavljala svojevrsni most ka punopravnom članstvu u Evropskoj uniji.
Pored trgovine i odbrane, prijedlog uključuje i program mobilnosti mladih, tehnološku saradnju i zajedničke programe inovacija.
A gdje je Crna Gora?
Upravo bi pitanje Zapadnog Balkana moglo biti posebno važno za Crnu Goru.
Crna Gora je članica NATO-a i kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, pa bi u slučaju stvaranja ovakvog šireg evropskog saveza bila među državama čiji bi se položaj morao razmatrati.
Međutim, važno je naglasiti da Crna Gora ovim prijedlogom nije dobila nikakvu konkretnu ponudu za članstvo, niti je „Evropska konfederacija“ institucija koja trenutno postoji. Riječ je o političkoj inicijativi Nika Boulsa, koja tek otvara pitanje kako bi buduća Evropa mogla izgledati.
Za Crnu Goru bi eventualni razvoj ovakve ideje bio značajan jer bi otvorio mogućnost da se, pored postojećeg procesa evropskih integracija, zemlje Zapadnog Balkana snažnije povežu sa evropskim tržištem i bezbjednosnim strukturama.
Ipak, to ne bi automatski značilo alternativu članstvu u EU.
Ideja, a ne novi evropski savez
Za sada nema odluke ni Velike Britanije ni Evropske unije o stvaranju „Evropske konfederacije“. Boulsov prijedlog predstavlja poziv britanskoj vladi da razmotri potpuno novi model odnosa sa Evropom, gotovo deset godina nakon referenduma o Brexitu.
Ideja dolazi u trenutku kada vlada Endija Bernama pokušava da produbi odnose Londona i Brisela, ali bez formalnog povratka Velike Britanije u EU, carinsku uniju ili jedinstveno tržište. Upravo zato Bolesov prijedlog predstavlja znatno ambiciozniji model od sadašnje politike „resetovanja“ odnosa sa Evropskom unijom.
Ukoliko bi se o ovoj ideji ikada otvorili ozbiljni pregovori, pitanje bi bilo mnogo šire od odnosa Londona i Brisela: da li bi Evropa mogla dobiti novi savez koji bi istovremeno povezivao tržište, odbranu i zemlje koje još čekaju članstvo u Evropskoj uniji?
Za Crnu Goru bi odgovor na to pitanje mogao biti posebno važan.
ETOportal/N.G.
