Sjedinjene Američke Države po prvi put su se zvanično oglasile povodom uvođenja sankcija Naftnoj industriji Srbije (NIS), koja se od 2008. godine nalazi u većinskom ruskom vlasništvu. U ekskluzivnom odgovoru za portal Nova S, Stejt department je potvrdio da su sankcije usmjerene isključivo protiv Rusije i njenog energetskog uticaja u regionu, a ne protiv Srbije, te pozvao vlasti u Beogradu da preuzmu kontrolu nad ključnim energetskim resursima i osiguraju veću energetsku nezavisnost zemlje.
Na američku listu sankcionisanih subjekata NIS je dospio 10. januara, zbog sekundarnog rizika, odnosno ruskog kapitala koji se, prema procjeni američkih vlasti, koristi za indirektno finansiranje ratnih aktivnosti u Ukrajini putem profita ruskih energetskih kompanija. Sankcije su formalno stupile na snagu 9. oktobra 2025. godine, nakon višemjesečnog perioda odlaganja.
Poruka Stejt departmenta:
„U duhu saradnje sa Srbijom, odložili smo primjenu sankcija skoro devet mjeseci. U bliskom smo kontaktu sa našim srpskim partnerima i cijenimo njihovu spremnost na koordinaciju. Sankcije su usmjerene protiv Rusije, a ne protiv Srbije. Ohrabrujemo Srbiju da preduzme korake kako bi preuzela kontrolu nad svojim ključnim energetskim resursima. To je prilika za veću energetsku nezavisnost i snažniju ekonomsku budućnost.“
U saopštenju se dalje ističe da bi uklanjanje ruske kontrole nad NIS-om povećalo energetsku bezbjednost Srbije, podstaklo strane investicije i doprinijelo regionalnom ekonomskom prosperitetu. „Sjedinjene Države ostaju posvećene partnerstvu sa Srbijom u procesu diverzifikacije energetskog sektora, što će dugoročno doprinijeti njenom ekonomskom osnaživanju“, navedeno je uporuci.
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je da će američke sankcije imati „izuzetno teške posljedice“ po ekonomiju zemlje. „Bez dodatnog dotoka nafte, rafinerija NIS-a može da radi do 1. novembra. Očekujem da problema u snabdijevanju gorivom neće biti do Nove godine, ali ovo je ozbiljan udarac, ne samo za NIS, već i za cijelu zemlju, politički, ekonomski i socijalno“, rekao je Vučić u vanrednom obraćanju.
Prema procjenama ekonomskih analitičara, Srbija će biti primorana da pronađe alternativne izvore sirove nafte i novih strateških partnera, ukoliko želi da izbjegne energetsku krizu tokom zimskih mjeseci.
Američke sankcije NIS-u predstavljaju više od ekonomskog pitanja , one otvaraju novo poglavlje u energetskom i spoljnopolitičkom kursu Srbije. Pred Beogradom je sada složen zadatak: balansirati između realnih energetskih potreba, tradicionalnih savezništava i pritisaka međunarodne zajednice.
Ono što Stejt department poručuje između redova jeste jasno: Srbija mora da preuzme odgovornost za sopstvene resurse i izgradi energetsku politiku oslobođenu zavisnosti od Moskve. To nije samo pitanje geopolitike, već i preduslov za ekonomsku održivost i sigurniju budućnost regiona.
ETOportal / V.M.
