Skrining raka dojke u Crnoj Gori i dalje se sprovodi u četiri opštine. Podaci za 2025. otvaraju pitanja o odzivu, registru oboljelih i odgovornosti institucija.
Organizovani program ranog otkrivanja raka dojke u Crnoj Gori, deset godina nakon pokretanja, i dalje se sprovodi u samo četiri opštine – Podgorici, Danilovgradu, Cetinju i Kolašinu. Prema podacima predstavljenim na sjednici skupštinskog Odbora za rodnu ravnopravnost, tokom 2025. godine u ciljnoj populaciji od 17.801 žene na pregled je pozvano 8.627, a mamografiju je obavila 3.921 žena. Otkrivena su 22 slučaja raka dojke. To znači da je pregled obavilo oko 45,5 odsto pozvanih žena. Predstavnica Instituta za javno zdravlje Adrijana Vujović kazala je da sredstva za program nijesu povećana u odnosu na prethodnu godinu, dok je proširenje na dodatne opštine uslovljeno, između ostalog, saglasnošću Ministarstva finansija. Podaci pokazuju da je potrebno unaprijediti i obuhvat programa i dostupnost pregleda. Rano otkrivanje ne garantuje izlječenje, ali može omogućiti pravovremeno liječenje i povećati šanse za povoljniji ishod.
Problem nije ograničen samo na rak dojke. Državna revizorska institucija upozorila je da registri skrininga nijesu funkcionalni u potrebnoj mjeri i da nacionalni registar malignih neoplazmi nema redovne, ažurne godišnje izvještaje. Posljednji objavljeni izvještaj o registru odnosi se na 2013. godinu, pa se za procjenu opterećenja malignim bolestima država oslanja i na međunarodne procjene. Prema podacima koje je u februaru 2026. objavio RTCG, u Crnoj Gori se na dnevnom nivou registruje oko sedam novih dijagnoza raka, dok četiri osobe dnevno umiru od malignih bolesti. Te brojke ukazuju na ozbiljnost problema, ali same po sebi nijesu dovoljne da se Crna Gora proglasi prvom u Evropi po ukupnoj smrtnosti od raka bez preciznog međunarodnog poređenja, godine i vrste pokazatelja. Državna revizija je, osim problema sa evidencijom, ukazala i na nedovoljnu efikasnost pojedinih programa ranog otkrivanja raka grlića materice i debelog crijeva. Kada država nema redovne podatke o obolijevanju, stadijumu bolesti i ishodima liječenja, teško je pouzdano procijeniti koliko preventivni programi daju rezultate i gdje su ulaganja najpotrebnija.
Crna Gora je usvojila Program prevencije i kontrole malignih bolesti za period 2026–2028, koji predviđa unapređenje prevencije, dijagnostike, liječenja i praćenja pacijenata. Najavljen je i projekat jačanja nacionalnog programa skrininga raka dojke uz podršku Međunarodne agencije za atomsku energiju. To su važni koraci, ali njihov značaj zavisiće od realizacije, obezbijeđenog novca, raspoloživog kadra i jasnih rokova. Zato je važno da Ministarstvo zdravlja i Institut za javno zdravlje javno saopšte kada će skrining biti dostupan u svim opštinama, kako će se povećati odziv žena, kada će registar malignih bolesti biti ažuriran i na koji način će se pratiti sprovođenje preporuka Državne revizorske institucije. Potrebno je razjasniti i zbog čega se digitalni mamografi u KBC-u Berane i KBC-u Kotor, prema navodima iznesenim na sjednici Odbora, ne koriste u organizovanom skriningu. Javnost ima pravo na konkretne odgovore, a ne samo na nove najave i kampanje. Prevencija mora biti kontinuirana zdravstvena usluga, dostupna bez obzira na mjesto stanovanja i materijalne mogućnosti pacijentkinja. Ključno pitanje više nije da li je potrebno unaprijediti sistem, već koje će mjere biti sprovedene, u kojim rokovima i ko će odgovarati za rezultate.
ETOportal / V.M.
