Pitanje sudbine porodične penzije nakon sklapanja novog braka jedna je od najčešćih nedoumica udovica i udovaca u Crnoj Gori. Dok zakon jasno definiše uslove za sticanje ovog prava, pravila o njegovom prestanku često izazivaju konfuziju, naročito kada se uporede različite kategorije osiguranika.
Prema aktuelnom Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju Crne Gore, odgovor na ovo pitanje zavisi od osnova po kojem je penzija ostvarena, ali i od kategorije samog osiguranika.
Opšta pravila: Da li novi brak „brise“ penziju?
U crnogorskom pravnom sistemu, opšte pravilo je da udovica ili udovac ne gube pravo na porodičnu penziju samim činom sklapanja novog braka, pod uslovom da su to pravo stekli na osnovu navršenih godina života (trenutna granica je 52 godine života u momentu smrti supružnika).
Međutim, situacija se mijenja ukoliko je pravo na penziju ostvareno po drugom osnovu:
- Roditeljska dužnost: Ako udovica/udovac prima penziju jer obavlja roditeljsku dužnost prema djeci koja imaju pravo na penziju, novi brak može uticati na status, ali se pravo najčešće zadržava dok god ta dužnost traje ili ako u međuvremenu korisnik navrši propisane godine života.
- Nesposobnost za rad: Ukoliko je pravo stečeno zbog potpune nesposobnosti za rad, ono traje dok god ta nesposobnost postoji, bez obzira na bračni status.
Vojni osiguranici: Postoji li razlika?
Česta je zabluda da za vojna lica važe drastično drugačija pravila u pogledu gubitka penzije zbog braka. U Crnoj Gori, profesionalna vojna lica su integrisana u opšti sistem penzijskog osiguranja, uz određene specifičnosti koje se tiču beneficiranog radnog staža i uslova za starosnu penziju.
Ipak, kod porodičnih penzija postoji jedna bitna distinkcija:
- Redovni vojni osiguranici: Prate opšta pravila Fonda PIO.
- Porodice palih boraca: Zakon predviđa povoljnije uslove za sticanje prava (niža starosna granica, često 45 godina), ali su i kontrole prava strože. Ipak, ni u ovoj kategoriji novi brak sam po sebi ne znači automatski gubitak trajno stečenog prava, osim ako zakonom koji reguliše boračko-invalidsku zaštitu nije drugačije precizirano za specifične dodatke.
Ključne napomene za korisnike
Važno je znati da se isplata porodične penzije obustavlja ukoliko se korisnik zaposli ili počne da obavlja samostalnu djelatnost, bez obzira na bračni status. Novi brak, s druge strane, otvara mogućnost da udovica/udovac u budućnosti bira između dvije porodične penzije (iz prvog ili drugog braka) ukoliko oba partnera preminu, ali istovremeno korišćenje dva ovakva primanja nije dozvoljeno.
Zabunu često unose propisi iz susjednih država (poput Srbije ili BiH) đe su pravila u prošlosti bila restriktivnija, ali crnogorski Fond PIO trenutno primjenjuje liberalniji pristup prema udovicama i udovcima koji odluče da ponovo zasnuju porodicu.
ETOportal
